Malamalama i Avanoa Lanu i Ata: Ta’iala atoatoa ile RGB, CMYK, LAB, HSL ma isi

Malamalama i Avanoa Lanu i Ata Fa’atekinolosi

Su’esu’e le ta’iala atoa i fa’ata’ita’iga lanu, avanoa lanu, ma latou fa’aoga i ata, mamanu, ma ata fa’atekinolosi. Matai pulega lanu mo taunuuga atoatoa i masini uma.

RGB & CMYK
HSL & HSV
LAB & XYZ
YCbCr & YUV

Le Ta’iala Atoa i Avanoa Lanu

O avanoa lanu o faʻataʻitaʻiga faʻa-matematika e mafai ai ona tatou faʻaalia ma faʻamatala saʻo lanu i se auala faʻapitoa. O le malamalama i avanoa lanu e mana’omia mo tagata pueata, tagata mamanu, fa’atonu vitio, ma so’o se tasi o lo’o galue i ata fa’atekinolosi. O lenei ta’iala fa’apitoa e aofia ai mea uma mai manatu fa’avae e o’o atu i faiga fa’atonutonu lanu.

Aisea e Taua ai Avanoa Lanu

O avanoa lanu e fa’amatala ai le auala e toe gaosia ai lanu i masini eseese ma ala o faasalalauga. Latou te fuafuaina le tele o lanu (gamut) e mafai ona faʻaalia pe lolomi, e aʻafia ai le saʻo ma le vibrancy o au ata. A aunoa ma le puleaina lelei o avanoa lanu, e ono foliga ese au ata na faia ma le faaeteete nai lo le mea na fuafuaina pe a vaʻaia i luga o lau eseese poʻo mea lolomi.

O le lalolagi faakomepiuta e fa’alagolago i feso’ota’iga lanu sa’o. A e pu’eina se ata, fa’asa’o se ata, po’o le mamanuina o se upega tafa’ilagi, o lo’o e galue i totonu o avanoa lanu fa’apitoa e fa’amalamalama ai lanu o lo’o avanoa mo oe ma pe fa’apefea ona fa’atusaina i le matematika. O avanoa lanu nei e galue o se gagana lautele e faʻamautinoa ai o lau mumu e tutusa le mumu i luga o le lau a se isi tagata poʻo le lolomi.

  • Fa’amautinoa le toe gaosia o lanu i luga o masini
  • Fa’atele le lanu lanu avanoa mo lau va’aiga
  • Puipuia suiga lanu i le taimi o suiga o le faatulagaga
  • Taua mo galuega fa’apolofesa lelei
  • Fa’atautau mo le fa’atumauina o fa’ailoga i luga o fa’asalalauga fa’atekinolosi ma lolomi

Malamalama i Fa’ata’ita’iga Lanu ma Avanoa

Lanu Fa’ata’ita’iga vs. Lanu Avanoa

E ui e masani ona faʻaaogaina faʻafeiloaʻi, faʻataʻitaʻiga lanu ma avanoa lanu o ni manatu maʻoti. O se faʻataʻitaʻiga lanu o se faʻavae faʻavae mo le faʻatusalia o lanu (pei o le RGB poʻo le CMYK), aʻo le avanoa lanu o se faʻatinoga faʻapitoa o se faʻataʻitaʻiga lanu ma faʻamaufaʻailoga faʻamaonia (pei o le sRGB poʻo le Adobe RGB).

Mafaufau i se faʻataʻitaʻiga lanu o se auala lautele e faʻamatala ai lanu, pei o le fai atu “faʻafefiloi le mumu, lanu meamata, ma le lanumoana lanumoana e fatu ai lanu.” O le avanoa lanu e maua ai tulafono faʻapitoa: o le a tonu le paolo o le mumu, lanu meamata, ma le lanumoana e faʻaoga, ma le auala tonu e faʻafefiloi ai ina ia maua ai faʻaiʻuga faifai pea.

  • O faʻataʻitaʻiga lanu e faʻamalamalamaina le faʻavae mo le faʻatusaina o lanu
  • O avanoa lanu o lo’o fa’ama’oti mai ai fa’ata’ita’iga sa’o i totonu o se fa’ata’ita’iga
  • E tele avanoa lanu e mafai ona iai i totonu o le fa’ata’ita’iga e tasi
  • O avanoa lanu ua faʻamalamalamaina tuaoi ma faʻatusatusaga suiga

Lanu Fa’aopoopo vs

O fa’ata’ita’iga lanu e fa’avasegaina pe fa’aopoopo pe to’ese, fa’atatau i le fa’atupuina o lanu. O faʻataʻitaʻiga faʻaopoopo (pei o le RGB) e tuʻufaʻatasia le malamalama e fai ai lanu, ae o faʻataʻitaʻiga toese (pei o le CMYK) e galue e ala i le mitiia o galu o le malamalama.

O le eseesega autu o loʻo taoto i latou amataga: lanu faʻaopoopo e amata i le pogisa (leai se malamalama) ma faʻaopoopo le lanu lanu e faʻapupulaina ai le susulu, e oʻo i le paʻepaʻe pe a tuʻufaʻatasia lanu uma i le malosi atoatoa. O le lanu toesea e amata i le pa’epa’e (pei o se itulau avanoa) ma fa’aopoopo i vaitusi e to’ese (migo) nisi o galu, e o’o i le uliuli pe a tu’ufa’atasia uma lanu i le malosi atoa.

  • Fa’aopoopo: RGB (mata, fa’aaliga numera)
  • To’esea: CMYK (lomitusi, fa’asalalauga fa’aletino)
  • O faʻaoga eseese e manaʻomia ai auala eseese
  • Fa’aliliuga lanu i le va o fa’aopoopo ma su’ega faiga e mana’omia ai suiga lavelave

Lanu Gamut ma Bit Depth

Ole gamut ole avanoa lanu e fa’atatau ile tele o lanu e mafai ona fa’atusalia. O le loloto o le bit e iloa ai le tele o lanu ma’oti e mafai ona fa’atusaina i totonu o lena gamut. Fa’atasi, o mea nei e fa’amatalaina ai le gafatia o se avanoa lanu.

Mafaufau i le gamut o le paleti o lanu o loʻo avanoa, ma le loloto e faʻafefea ona faʻafefiloi na lanu. O se gamut faatapulaaina atonu o loo misi atoa ni lanu viia, a’o le lava sina loloto e maua ai le va’aia o fa’ai’uga nai lo suiga lamolemole. O galuega fa’apolofesa e masani ona mana’omia uma le lautele ma le maualuga o le loloto e pu’e ma fa’aalia le atoaga o fa’amatalaga va’aia.

  • Gamots lautele e mafai ona faʻatusalia lanu sili atu ona viia
  • O le loloto o le pito maualuga e mafai ai ona fa’asolo malie
  • 8-bit = 256 tulaga ile alalaupapa (16.7 miliona lanu)
  • 16-bit = 65,536 tulaga ile alalaupapa (piliona lanu)
  • O galuega fa’apolofesa e masani ona mana’omia ai avanoa lautele ma le loloto

RGB Lanu Avanoa Fa’amatala

Le Fa’ata’ita’iga Lanu RGB

RGB (Red, Green, Blue) o se fa’ata’ita’iga lanu fa’aopoopo lea e tu’ufa’atasia ai le moli, lanumeamata, ma le lanumoana i auala eseese e maua ai le tele o lanu. O le fa’avae lea o fa’aaliga fa’atekinolosi, mai telefonipoto i masini komepiuta ma televise.

I le faʻataʻitaʻiga RGB, o laina lanu taʻitasi e masani ona faʻaogaina 8 bits, faʻatagaina mo le 256 tulaga ile alalaupapa. Ole mea lea e maua ai le loloto ole lanu 24-bit (8 bits × 3 channels), e mafai ona fa’atusalia pe tusa ma le 16.7 miliona lanu. O talosaga fa’apolofesa e masani ona fa’aogaina le 10-bit (sili atu i le 1 piliona lanu) po’o le 16-bit (sili atu i le 281 trillion lanu) mo le fa’avasegaina o lanu sa’o.

O le RGB e faʻavae i luga o le tali a le tagata i le malamalama, faatasi ai ma lanu autu e tolu e tutusa lelei ma ituaiga e tolu o tali lanu (cones) i o tatou mata. O le mea lea e fetaui lelei mo le faʻaalia o mea numera, ae o lona uiga foi o avanoa lanu RGB eseese e mafai ona fesuisuiaʻi tele i latou tulaga ma uiga.

sRGB (RGB masani)

Na atiaʻe e HP ma Microsoft i le 1996, o le sRGB o le avanoa lanu e masani ona faʻaaogaina i ata numera, mataʻituina, ma le upega tafaʻilagi. E aofia ai le tusa ma le 35% o le alaleo lanu vaaia ma ua mamanuina e fetaui ma masini faʻaalia fale ma ofisa.

E ui lava i le laʻititi laʻititi, o le sRGB o loʻo tumau pea le tulaga masani mo mea i luga ole laiga ma ata faʻatau ona o lona fesoʻotaʻiga lautele. O le tele o masini e fa’avasegaina e fa’aali sa’o le sRGB e ala i le fa’aletonu, ma avea ma filifiliga sili ona saogalemu pe a e mana’o i lanu tutusa i luga o lau eseese e aunoa ma le puleaina o lanu.

O le avanoa lanu sRGB na mamanuina ma le loto i ai ma se laʻititi laʻititi e fetaui ma le gafatia o siaki CRT mai le 1990s. O lenei tapula’a o lo’o fa’aauau pea i totonu o le upega tafa’ilagi fa’aonaponei, e ui o fa’ata’ita’iga fou o lo’o faasolosolo malie lava ona fa’aogaina fa’atasi ma ia.

  • Avanoa lanu masani mo le tele o anotusi numera
  • Faʻamautinoa foliga tutusa i le tele o masini
  • Lelei mo mea e maua i luga ole laiga ma ata lautele
  • Fa’aoga fa’aletonu i le tele o mea pu’eata fa’atau ma telefonipoto
  • E iai lona tau gamma e tusa ma le 2.2

Adobe RGB (1998)

Atinaʻe e Adobe Systems, Adobe RGB e ofoina atu le lautele lautele nai lo le sRGB, e aofia ai le tusa ma le 50% o le fusi o lanu vaaia. Na mamanuina faapitoa e aofia ai le tele o lanu e mafai ona ausia i luga o le CMYK lomitusi lanu, ma faʻatauaina mo galuega lolomi gaosiga.

O le faʻalauteleina o le gamut a le Adobe RGB e faʻapitoa ona iloa i lanu cyan-lanumeamata, lea e masani ona tipi i le sRGB. O le mea lea e ta’uta’ua ai i tagata pu’eata fa’apolofesa ma tagata mamanu e mana’omia le fa’asaoina o lanu viia, aemaise lava mo galuega lolomi.

O se tasi o itu taua o le Adobe RGB o lona gafatia e fai ma sui o le tele o lanu tumu i le lanu meamata-cyan, lea e taua mo ata o le laufanua ma mataupu o le natura. Ae ui i lea, o lenei faʻamanuiaga e naʻo le iloaina pe a lagolagoina e le galuega atoa (puʻeina, faʻasaʻo, ma gaioiga) le avanoa lanu lanu Adobe RGB.

  • E sili atu le gamut nai lo le sRGB, aemaise i lanu meamata ma cyans
  • E sili atu mo le gaosiga o galuega lolomi
  • E fiafia i ai le tele o tagata pueata faapolofesa
  • E maua e fai ma filifiliga pu’e i meapueata maualuga
  • Mana’omia le pulega o lanu e fa’aali sa’o

ProPhoto RGB

Fausiaina e Kodak, ProPhoto RGB (fa’aigoaina ROMM RGB) o se tasi o avanoa lanu lanu RGB tele, e aofia ai le 90% o lanu vaaia. E fa’alautele atu i tua atu o le va’aiga a le tagata i nisi vaega, e mafai ai ona fa’asaoina toetoe o lanu uma e mafai ona pu’eina e se meapueata.

Ona o lona tele tele, o le ProPhoto RGB e manaʻomia ai le loloto o le loloto (16-bit i le auala nai lo le 8-bit) e aloese ai mai le fusi i gradients. E fa’aaoga muamua i galuega fa’apolofesa pu’e ata, aemaise lava mo fa’amaumauga fa’amaumauga ma lomitusi maualuga.

ProPhoto RGB o le avanoa faigaluega masani i le Adobe Lightroom ma e masani ona fautuaina mo le faʻasaoina o faʻamatalaga lanu maualuga i le faagasologa o le atinaʻe mataʻutia. E matua tele ma o nisi o ona lanu e “mafaufau” (i fafo atu o le vaai a le tagata), ae o lenei mea e mautinoa ai e leai ni lanu e puʻeina e le meapueata e kiti i le taimi o le faʻataʻitaʻiga.

  • E matua lautele le gamut e ufiufi ai lanu sili ona iloa
  • Fa’asaoina lanu na pu’eina e meapueata maualuga
  • E mana’omia le 16-bit fa’agasolo galuega e puipuia ai le fusi
  • Avanoa faigaluega masani ile Adobe Lightroom
  • E le talafeagai mo fa’asologa tu’uina atu mulimuli e aunoa ma le liua

Fa’aali P3

Atina’e e Apple, Fa’aaliga P3 e fa’avae i luga ole avanoa lanu DCI-P3 fa’aoga ile faletīfaga numera. E ofoina atu pe tusa ma le 25% le tele o lanu lanu nai lo le sRGB, aemaise i lanu mumu ma lanu meamata, e faʻaalia atili ai le ola ma le ola.

Fa’aaliga P3 ua maua le ta’uta’ua tele ona o lo’o lagolagoina e masini a Apple, e aofia ai iPhones, iPads, ma Macs ma fa’aaliga lautele-gamut. E fai ma sui o le vaeluagalemu i le va o le sRGB ma avanoa lautele e pei o le Adobe RGB, e ofoina atu lanu faʻalelei aʻo tumau le fetaui lelei.

O le P3 lanu avanoa na muamua fausia mo ata tifaga numera (DCI-P3), ae na faʻafetaui e Apple mo tekinolosi faʻaalia e ala i le faʻaogaina o le D65 paʻepaʻe (tutusa ma le sRGB) nai lo le DCI paʻepaʻe. O le mea lea e sili atu ona talafeagai mo siosiomaga fefiloi-faasalalauga ae o loʻo tuʻuina atu ai lanu sili atu le malosi nai lo le sRGB.

  • Tele gamut ma sili ona lelei le ufiufi o mumu ma lanu meamata
  • Fa’aleaganu’u i fa’aaliga Retina a Apple ma masini feavea’i
  • Fa’atupula’ia le lagolago i luga ole laiga faakomepiuta
  • Fa’aaoga le togi pa’epa’e tutusa (D65) ma le sRGB
  • Fa’ateleina le taua mo le upegatafa’ilagi fa’aonaponei ma fa’ata’ita’iga

Rec.2020 (BT.2020)

Atia’e mo le ultra-high-definition televise (UHDTV), Rec.2020 e aofia ai le 75% o lanu va’aia. E sili atu le telē nai lo le sRGB ma le Adobe RGB, e maua ai le lanu faʻapitoa mo le 4K ma le 8K mea.

E ui o nai faʻaaliga e mafai nei ona toe gaosia le Rec.2020 gamut atoa, e avea o se faʻataʻitaʻiga i luma mo le gaosiga o vitio maualuga ma le atamai. A’o fa’agasolo fa’atekonolosi fa’aaliga, o lo’o fa’alatalata atu le tele o masini i lenei avanoa lanu tele.

Rec.2020 o se vaega o le tulaga faʻavaomalo mo Ultra HDTV ma faʻaogaina faʻatasi ma High Dynamic Range (HDR) tekonolosi e pei o HDR10 ma Dolby Vision. O lona lautele lautele e faʻaaogaina lanu muamua monochromatic (467nm lanumoana, 532nm lanumeamata, ma le 630nm mumu) e latalata i le pito o le fusi o alaleo, e mafai ai ona aofia ai toetoe o lanu uma e mafai ona iloa e tagata.

  • E matua lautele le gamut mo le ultra-high-definition anotusi
  • Fa’ata’ita’iga fa’amaonia i le lumana’i mo tekinolosi fa’aaliga fa’atupuina
  • Fa’aaogaina i galuega fa’apolofesa fa’apolofesa gaosiga o ata
  • Vaega ole fa’anatura HDR mo le isi augatupulaga vitio
  • I le taimi nei e leai ni fa’aaliga e mafai ona toe fa’afo’iina atoa le Rec.2020 gamut

Avanoa Lanu CMYK ma Gaosiga Lomitusi

Le CMYK Color Model

CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Key/Black) o se fa’ata’ita’iga lanu toese e fa’aaoga muamua i le lomitusi. E le pei o le RGB, lea e faʻaopoopoina le malamalama e fatu ai lanu, CMYK e galue e ala i le mitiia (toesea) nisi o galu mai le malamalama paʻepaʻe, faʻaaoga inks i luga o pepa poʻo isi mea.

O le gamut a le CMYK e masani lava ona laʻititi nai lo avanoa lanu RGB, o le mea lea e foliga mai ai e le mautonu ata faʻatekinolosi i nisi taimi pe a lolomi. O le malamalama i le sootaga i le va o le RGB ma le CMYK e taua tele mo tagata mamanu ma tagata pueata o loʻo fatuina mea mo faʻasalalauga numera ma lolomi.

I le talitonuga, o le tu’ufa’atasia o le cyan, magenta, ma le samasama i le malosi atoatoa e tatau ona maua ai le uliuli, ae ona o le le mama i vaitusi moni o le lalolagi, e masani lava ona maua ai se lanu uliuli palapala. O le mafuaaga lena e faaopoopo ai se vaitusi lanu uliuli (K) ese, e maua ai lanu uliuli moni ma faaleleia atili ata lafoia. O le “K” e tu mo le “Ki” aua o le ipu uliuli e maua ai faʻamatalaga autu ma le faʻaogaina mo isi lanu i lomitusi masani.

O ituaiga pepa eseese, metotia lomitusi, ma faiga vaitusi e mafai ona matua aafia ai le foliga mai o lanu CMYK i le galuega mulimuli. O le mea lea e fa’alagolago tele ai galuega lolomi fa’apolofesa ile pulega lanu ma fa’ata’ita’iga fa’ata’ita’iga CMYK e fa’atatau ile si’osi’omaga fa’apitoa ole gaosiga.

Avanoa lanu CMYK masani

E le pei o le RGB, o loʻo faʻamalamalamaina manino avanoa lanu e pei o le sRGB ma le Adobe RGB, o avanoa lanu CMYK e fesuisuiaʻi lautele e faʻatatau i tulaga lomitusi, ituaiga pepa, ma faʻavae vaitusi. O nisi tulaga masani CMYK e aofia ai:

  • U.S. Uepi Uepi (SWOP) v2 – Fa’ata’ita’iga mo lomitusi fa’akomepiuta i luga ole laiga i Amerika i Matu
  • FOGRA39 fa’apipi’i (ISO 12647-2:2004) – tulaga fa’apapalagi mo pepa fa’apipi’i
  • Lanu Iapani 2001 Faʻapipiʻiina – Fa’ata’ita’iga mo lomitusi offset i Iapani
  • GRACoL 2006 fa’apipi’i – Fa’amatalaga mo lomitusi faapisinisi maualuga
  • FOGRA27 – Fa’ata’atia mo pepa fa’apipi’i i Europa (fa’asologa tuai)
  • U.S. Sheetfed Coated v2 – Mo lomitusi offset fafaga i luga o pepa faʻapipiʻi
  • U.S. Uncoated v2 – Mo le lolomiina i luga o pepa e leʻi faʻapipiʻiina
  • FOGRA47 – Mo pepa e le’i ufiufiina i Europa

RGB i le CMYK Suiga

O le liliu mai le RGB i le CMYK e aofia uma ai le suiga o le lanu o le matematika ma le gamut mapping, talu ai e le mafai e le CMYK ona toe gaosia uma lanu RGB. O lenei faiga, ua ta’ua o le liua o lanu, o se itu taua o galuega lolomi faapolofesa.

O le suiga o le RGB i le CMYK e lavelave ona e suia mai se mea fa’aopoopo i se fa’ata’ita’iga lanu toese a’o fa’asolo fa’afanua lanu mai le tele tele i le la’ititi. A aunoa ma le pulea lelei o lanu, o lanu lanumoana ma lanu meamata i le RGB e mafai ona faʻafefe ma palapala ile CMYK, e mafai ona fesuiaʻi lanu mumu i le moli, ma e ono leiloa suiga lanu.

  • Manaomia faiga fa’atonutonu lanu mo le sa’o
  • E tatau ona fa’atino i le fa’aogaina o fa’amatalaga ICC mo fa’ai’uga sili
  • E masani ona suia foliga o lanu vibrant
  • E sili ona lelei le faia i le tuai i le gaosiga o galuega
  • E mafai ona va’ai fa’aaliga le CMYK ile fa’aaliga RGB
  • O fa’amoemoega fa’aliliuga ‘ese’ese e faia ai fa’ai’uga ‘ese’ese

Lanu Va’ai ma Gamut Fa’alautele

Ina ia fa’ato’ilaloina tapula’a a le CMYK, e masani ona fa’aofia e le lomitusi ni lanu mata’utia (pei o le Pantone) po’o faiga fa’alautele gamut e fa’aopoopoina vaitusi moli, lanu meamata, ma viole (CMYK+OGV) e fa’alautele ai le tele o lanu e mafai ona toe fa’afo’i.

O lanu fa’ailoga o ni vaitusi fefiloi fa’apitoa e fa’aoga mo le fetaui tonu o lanu, aemaise lava mo elemene fa’ailoga e pei o logos. E le pei o lanu o le CMYK o lo’o faia e ala i le tu’ufa’atasia o togitogi o vaitusi fa’ata’atia e fa, o lanu va’ai e muamua fa’afefiloi i se fua sa’o, fa’amautinoaina le fa’amalieina atoatoa i mea uma lolomi.

  • Pantone Matching System e maua ai lanu fa’ata’atia
  • Ole lolomiga fa’alautelega e fa’alatalata atu ile lanu lanu RGB
  • Hexachrome ma isi faiga fa’aopoopo fa’aopoopo vaitusi autu
  • Fa’atautau mo le sa’o o lanu lanu i le afifiina ma le maketiina
  • CMYK + Orange, Green, Violet (7-lanu) faiga e mafai ona toe gaosia i le 90% o lanu Pantone
  • O lomitusi faakomepiuta fa’aonaponei e masani ona lagolagoina le lolomiga fa’alauteleina

Falesu’esu’e ma Mea-Tuto’atasi Avanoa Lanu

Fa’ata’ita’iga Lanu Tuto’atasi ma masini

E le pei o le RGB ma le CMYK, e faʻalagolago i masini (o latou foliga e eseese e faʻavae i luga o meafaigaluega), o avanoa lanu e tutoʻatasi masini e pei o le CIE L * a * b * (Lab) ma le CIE XYZ e faʻamoemoe e faʻamatala lanu e pei ona iloa e mata o le tagata, e tusa lava po o le a le faʻaalia pe toe gaosia.

O avanoa lanu nei e avea ma faʻavae o faiga faʻaonaponei lanu lanu, galue o se “faaliliutusi lautele” i le va o masini eseese ma faʻataʻitaʻiga lanu. E fa’avae i luga o le malamalama fa’asaienisi o le va’aiga lanu o tagata nai lo le gafatia o masini.

E taua avanoa lanu tuto’atasi masini aua latou te maua ai se fa’asinomaga mautu i le fa’afoega o galuega o lanu. E ui e foliga ese le tutusa o le RGB i luga o siaki eseese, o le lanu lanu Lab e faʻatusalia le lanu tutusa e tusa lava po o le a le masini. O le mea lea e avea ai le Lab o le Profile Connection Space (PCS) i le pulega o lanu ICC, faʻafaigofie suiga saʻo i le va o avanoa lanu eseese.

CIE XYZ Avanoa Lanu

Na faia i le 1931 e le International Commission on Illumination (CIE), o le XYZ color space o le muamua fa’amatema fa’amalamalamaina avanoa lanu. E aofia ai lanu uma o loʻo vaʻaia e le averesi o mata o le tagata ma avea ma faʻavae mo isi avanoa lanu.

I le XYZ, Y o lo’o fa’atusalia le malamalama, a’o le X ma le Z o mea taua e feso’ota’i ma vaega chromatic o lanu. O lenei avanoa e masani ona faʻaaogaina e fai ma faʻamatalaga masani ma e seasea mo le faʻaogaina saʻo o ata. E tumau pea le fa’avae i le fa’asaienisi lanu ma le fa’avae mo suiga lanu.

O le CIE XYZ lanu avanoa na maua mai i se faasologa o suʻega i le vaʻai lanu tagata. Na fa’afanua e le au su’esu’e le va’aiga a le tagata lautele i galu eseese o le malamalama, ma faia ai le mea ua ta’ua o le CIE 1931 color space, lea e aofia ai le ta’uta’ua o le “foliga-foliga” ata chromaticity e fa’afanua lanu uma e mafai ona iloa e tagata.

  • Fa’avae ole fua fa’asaienisi lanu
  • E aofia ai lanu uma e va’aia e tagata
  • Fa’aaogaina e fai ma fa’amatalaga mo suiga lanu
  • Faʻavae i luga o fuataga o le lanu o tagata
  • Atiae e faʻaaoga ai le faʻataʻitaʻiga masani o le tagata matau

CIE L*a*b* (Lab) Avanoa Lanu

Na atia’e i le 1976, CIE L*a*b* (e masani ona ta’ua o le “Lab”) ua mamanuina ina ia tutusa lelei, o lona uiga o le mamao tutusa i le avanoa lanu e fetaui ma le tutusa o eseesega vaaia i lanu. O le mea lea e lelei ai mo le fuaina o eseesega lanu ma le faia o faasa’oga lanu.

I le Lab, o le L* o lo’o fa’atusalia ai le mama (0-100), o le a* o lo’o fa’atusalia ai le axis lanu meamata-mumu, ma le b* o lo’o fa’atusalia ai le axis lanumoana-samasama. O lenei tuueseeseina o le malamalama mai faʻamatalaga lanu e faʻapitoa ai le aoga o Lab mo galuega faʻatonutonu ata e pei o le fetuunaiga o le eseesega e aunoa ma le afaina o lanu.

O le tutusa o le malamalama a le Lab e taua tele mo le faʻasaʻoina o lanu ma le pulea lelei. Afai e lua lanu e iai sina eseesega fa’anumera i totonu ole tau ole Lab, e foliga mai na’o sina eseesega i tagata e va’aia. O lenei meatotino e le sa’o mo RGB po’o CMYK, lea e tutusa le eseesega o numera e mafai ona i’u ai i suiga iloga e matua’i eseese e fa’atatau i le mea o lo’o i ai lanu lanu.

  • E tutusa lelei mo le fua sa’o o lanu
  • E tuueseese le malamalama mai faʻamatalaga lanu
  • Fa’aoga i le fa’asa’oina o ata ma le fa’asa’oga lanu
  • Vaega Autu ole ICC fa’afoega lanu o galuega
  • E mafai ona fa’aalia lanu i fafo atu o le laiga o le RGB ma le CMYK
  • Fa’aoga mo le fa’atusatusaga o eseesega lanu o Delta-E

CIE L*u*v* Avanoa lanu

CIE L*u*v* na atia’e fa’atasi ma le L*a*b* e fai ma isi avanoa lanu tutusa. E sili ona aoga mo talosaga e fa’afefiloi ai lanu fa’aopoopo ma fa’aaliga, a’o L*a*b* e masani ona fa’amanino mo faiga lanu toese e pei o le lomitusi.

E pei o Lab, L*u*v* e fa’aaoga le L* mo le mama, ae o le u* ma le v* o chromaticity fa’amaopoopo. O lenei avanoa lanu e masani ona faʻaaogaina i televise faʻasalalauga ma faʻatusatusaga o eseesega lanu mo tekinolosi faʻaaliga.

O se tasi o eseesega taua i le va o le L*a*b* ma le L*u*v* o le L*u*v* na mamanuina faapitoa ina ia lelei le taulimaina o lanu emissive ma moli. E aofia ai le agava’a e fa’atusa ai lanu i tulaga o fa’amaopoopo chromaticity e faigofie ona fa’atasi ma ata chromaticity o lo’o fa’aogaina ile colorimetry ma le fa’amalama.

  • E fetaui lelei mo fa’aoga lanu fa’aopoopo
  • Fa’aaogaina i televise ma fa’asalalauga alamanuia
  • Tuuina atu fua eseese lanu tutusa
  • E sili atu mo lanu emisi ma mamanu moli
  • E aofia ai fa’afanua o le vevela o lanu lanu

HSL, HSV, ma le Perceptual Color Spaces

Fa’ata’ita’iga Lanu Fa’aanatura

E ui o le RGB ma le CMYK o loʻo faʻamatalaina lanu e tusa ai ma le faʻafefiloi o lanu muamua, HSL (Hue, Saturation, Lightness) ma le HSV/HSB (Hue, Saturation, Value/Brightness) e faʻatusalia lanu i se auala e sili atu ona malamalama i le auala e mafaufau ai tagata i lanu.

O avanoa nei e vavaeeseina ai vaega lanu (lanu) mai uiga malosi (saturation ma le malamalama / susulu), e faʻapitoa ai mo le filifilia o lanu, mamanu UI, ma faʻataʻitaʻiga faʻataʻitaʻiga e taua tele ai fetuutuunaiga lanu malamalama.

O le aoga autu o le HSL ma le HSV o le latou fetaui lelei ma le auala e mafaufau ai tagata ma faʻamatalaina lanu. A manaʻo se tasi e fai se “blue pogisa” poʻo “se mumu mumu,” o loʻo latou mafaufau i tulaga o le hue, saturation, ma le susulu-ae le o le tulaga o le RGB. O le mafuaʻaga lea e masani ai ona tuʻuina atu e le au suʻe lanu i le mamanu polokalame faʻapipiʻi RGB ma HSL/HSV filifiliga.

HSL Lanu Avanoa

O le HSL o loʻo faʻatusalia lanu i totonu o le cylindrical coordinate system, ma Hue o se tulimanu (0-360 °) e fai ma sui o le lanu lanu, Saturation (0-100%) e faʻaalia ai le malosi o le lanu, ma le Malamalama (0-100%) e faʻamatala ai le malamalama poʻo le pogisa o le lanu.

O le HSL e sili ona aoga mo le faʻatulagaina o talosaga ona o ona faʻamaufaʻailoga faʻafanua faʻapitoa i le auala tatou te faʻamatalaina lanu. E fa’aaogaina lautele i le atina’eina o upega tafa’ilagi e ala i le CSS, lea e mafai ai ona fa’amaonia lanu e fa’aaoga ai le hsl() galuega. O le mea lea e sili atu ai le fa’aogaina o ata lanu ma fetu’una’iga o lanu mo setete eseese (fa’afefete, malosi, ma isi).

  • Lanu: Le lanu faavae (mumu, samasama, lanumeamata, ma isi)
  • Saturation: Malosi lanu mai le efuefu (0%) i le lanu mama (100%)
  • Malamalama: Malamalama mai le uliuli (0%) i le lanu i le paʻepaʻe (100%)
  • E masani i le mamanu o le upega tafaʻilagi ma faʻamatalaga lanu CSS
  • Ole mama maualuga (100%) e maua mai ai le pa’epa’e tusa lava po’o le a le lanu
  • Faʻataʻitaʻiga faʻatusa ma le malamalama ogatotonu (50%) mo lanu mama

HSV/HSB Lanu Avanoa

HSV (fa’aigoa fo’i HSB) e tutusa ma le HSL ae fa’aoga le Taua/Malamalama nai lo le Malamalama. I le HSV, o le maualuga o le susulu (100%) e maua ai le lanu atoa e tusa lava po o le a le saturation, ae i le HSL, o le maualuga o le malamalama e maua ai le paʻepaʻe.

O le fa’ata’ita’iga HSV e masani ona fa’asili i feso’ota’iga o le pikiina o lanu aua e fa’ata’oto atili i le fa’afefiloiina e le au tusiata o lanu ma le vali—amata i le uliuli (leai se moli/tau) ma fa’aopoopo i ai le pigmenti e fa’atupu ai lanu e fa’ateleina ai le pupula. E fa’apitoa mo le fatuina o paolo ma leo o se lanu a’o fa’atumauina lona lanu.

  • Lanu: Le lanu faavae (mumu, samasama, lanumeamata, ma isi)
  • Saturation: Malosi o lanu mai le paepae/efuefu (0%) i le lanu mama (100%)
  • Taua/Malamalama: Malosi mai le uliuli (0%) i le lanu atoa (100%)
  • E masani ona fa’aoga i ata fa’akomepiuta fa’akomepiuta e piki lanu
  • Ole maualuga ole tau (100%) e maua ai le lanu atoa ile sili ona malosi
  • E sili atu le faʻaogaina mo le fatuina o ata ma leo

Munsell Color System

O le Munsell system o se tala fa’asolopito va’aiga lanu avanoa e fa’atulagaina lanu i itu e tolu: hue, tau (mama), ma chroma (lanu mama). Na faia e tuʻuina atu ai se auala faʻatulagaina mo le faʻamatalaina o lanu e faʻavae i luga o manatu o tagata.

Na atiaʻe i le amataga o le 20th seneturi e Polofesa Albert H. Munsell, o lenei faiga na faʻafouina ona o se tasi o le muamua na faʻatulagaina lanu e faʻavae i luga o le tutusa o le malamalama nai lo mea faitino. E le pei o avanoa lanu numera fa’aonaponei, o se faiga fa’aletino e fa’aaoga ai meataalo lanu vali fa’atulagaina i se avanoa e tolu-dimensional.

  • E muamua fa’ata’ita’iga lanu fa’akomepiuta ae fa’aaoga pea i nisi vaega
  • Fa’aaafia i le atina’eina o manatu lanu fa’aonaponei
  • Fa’aaoga pea i le fa’avasegaina o le ‘ele’ele, a’oa’oga fa’aa’oa’oga, ma su’esu’ega lanu
  • Fa’avae i luga ole va’aiga fa’apitoa nai lo fua fa’atatau ole matematika
  • Fa’atulagaina lanu i se fausaga e pei o se la’au ma le lanu e susulu mai le itu tutotonu

HCL Lanu Avanoa

O le HCL (Hue, Chroma, Luminance) o se avanoa lanu lanu tutusa e tuʻufaʻatasia le natura faʻaogaina o le HSL ma le faʻaogaina o le Lab. E sili ona aoga mo le fatuina o pa’u lanu ma fa’alili e foliga tutusa i le malamalama ma le saturation.

E ui ina le fa’aogaina lautele i polokalama fa’akomepiuta e pei o le HSL po’o le HSV, o le HCL (e ta’ua fo’i LCh pe a fa’atonu fa’asologa) o lo’o maua le ta’uta’ua mo le va’aiga ma le fa’asologa o fa’amaumauga aua e fa’atupuina ai fua fa’atatau lanu. E taua tele lenei mea mo fa’amatalaga fa’amatalaga lea e fa’aaoga ai le lanu e fa’atusa ai tulaga taua.

  • Fa’ailoga toniga e le pei o le HSL/HSV
  • Lelei mo le fatuina o fua lanu tutusa
  • Fa’avae ile avanoa lanu ole Lab ae fa’atasi ai ma fa’amaopoopo polar
  • Faʻateleina le faʻaaogaina i faʻamatalaga faʻamatalaga ma faʻamatalaga faʻamatalaga
  • E fa’atupuina le fa’amalieina ma paleni fa’atusa lanu

YCbCr ma Avanoa Lanu Vitio

Luminance-Chrominance Separation

Vitio ma ata fa’apipi’i faiga e masani ona fa’aogaina avanoa lanu e vavae’ese ai le malamalama (malamalama) mai fa’amatalaga chrominance (lanu). O lenei faiga e fa’aogaina ai le fa’aogaina o le fa’aogaina o le tino i fa’amatalaga malamalama nai lo le fa’avasegaina o lanu.

E ala i le fa’avasegaina o le luminance i le maualuga maualuga nai lo vaega o le chrominance, o nei avanoa e mafai ai ona fa’apipi’i fa’amaumauga a’o fa’atumauina le lelei o ata. O le fa’avae lea o le tele o ata fa’akomepiuta vitiō ma tekonolosi fa’amalosi.

E sili atu le ma’ale’ale o le va’aiga a le tagata i suiga o le pupula nai lo suiga i lanu. O lenei mea moni e faʻaaogaina i le faʻapipiʻiina o vitio e ala i le tuʻuina atu o le bandwidth i faʻamatalaga malamalama nai lo le lanu. O lenei faiga, e ta’ua o le chroma subsampling, e mafai ona fa’aitiitia le lapopo’a o faila i le 50% pe sili atu a’o fa’atumauina lelei le va’aiga e foliga tutusa ma le puna e le’i fa’apipi’iina.

Avanoa lanu YCbCr

O le YCbCr o le avanoa lanu e masani ona fa’aogaina i ata fa’akomepiuta ma fa’apipi’i ata. Y o lo’o fa’atusalia le malamalama, a’o le Cb ma le Cr o le lanu moana-ese’ese ma le mumu-ese’ese vaega chrominance. O lenei avanoa e fesoʻotaʻi vavalalata ma le YUV ae faʻafetaui mo faiga numera.

O ata JPEG, vitio MPEG, ma le tele o ata vitio faakomepiuta e fa’aogaina YCbCr encoding. O le masani masani o le “chroma subsampling” (faʻaitiitia le fofo o Cb ma Cr channels) i nei faʻatulagaga e mafai ona o le vavaeeseina o le luminance-chrominance.

Chroma subsampling e masani ona fa’aalia o se fua faatatau o numera e tolu, pei ole 4:2:0 po’o le 4:2:2. I le 4:2:0 fa’ata’ita’iga (masani i le fa’asalalauina o le vitiō), mo fa’ata’ita’iga luminance ta’itasi, e na’o le lua fa’ata’ita’iga chrominance fa’alava ae leai se fa’ata’atia. E fa’aitiitia ai le fa’ai’uga o le lanu i le tasi-kuata o le fa’amalamalamaga, fa’aitiitia ai le tele o faila a’o fa’atumauina lelei le lelei.

  • Fa’aoga i le toetoe lava o ata fa’akomepiuta uma
  • Fa’avae ole fa’apipi’i ata JPEG
  • Fa’aagaioi lelei le fa’avasegaina o chroma (4:2:0, 4:2:2, 4:4:4)
  • E ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese e iai mo fa’ata’ita’iga vitiō ‘ese’ese
  • Fa’aoga ile H.264, H.265, VP9, ma le AV1 codecs

YUV Lanu Avanoa

Na fausia le YUV mo faiga televise analog e maua ai le fetaui i tua i le va o faʻasalalauga lanu ma le uliuli-ma-paʻepaʻe. E pei o le YCbCr, e tu’u’ese’ese ai le malamalama (Y) mai vaega ole chrominance (U ma V).

E ui o le YUV e masani ona fa’aoga fa’atasi e fa’asino i so’o se fa’asologa o le luminance-chrominance, o le YUV moni e fa’apitoa i fa’ata’ita’iga televise analog. O faiga fa’akomepiuta fa’aonaponei e masani ona fa’aogaina le YCbCr, e ui o fa’aupuga e masani ona fenumiai pe fa’aoga fesui.

O le uluai atinae o le YUV o se tulaga maoae faainisinia lea na foia ai le luitau o le faasalalauina o faailo o le TV lanu ao faatumauina le fetaui ma televise uliuli ma papae o loo i ai. E ala i le fa’avasegaina o fa’amatalaga lanu i se auala e le amana’ia ai e TV uliuli ma pa’epa’e, na faia ai e inisinia se faiga e mafai ai ona va’aia se fa’asalalauga se tasi i ituaiga uma e lua.

  • Taua fa’asolopito i le atina’eina o fa’asalalauga televise
  • E masani ona fa’aoga sese e fai ma faaupuga lautele mo YCbCr
  • E ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese ‘ese’ese e iai mo fa’ata’ita’iga fa’ata’ita’iga TV analog
  • PAL, NTSC, ma SECAM faiga fa’aoga eseese YUV fa’atinoga
  • Fa’aagaaga feso’ota’iga i tua ma le televise uliuli-ma-pa’epa’e

Rec.709 ma HD Vitio

Rec.709 (ITU-R Recommendation BT.709) o loʻo faʻamalamalamaina le avanoa lanu ma faʻasologa faʻasologa mo televise faʻamalamalamaga maualuga. O loʻo faʻamaoti uma ai le RGB primaries ma le YCbCr encoding mo HD content, faʻatasi ai ma se gamut tutusa ma le sRGB.

O lenei tulaga faʻamautinoa le tumau i le gaosiga o ata vitio HD ma faʻaalia i luga o masini eseese ma faʻasalalauga. E aofia ai faʻamatalaga mo lanu lanu, faʻaliliuga galuega (gamma), ma matrix coefficients mo le RGB i le YCbCr liua.

Rec.709 na faʻatūina i le 1990s e avea ma faʻataʻitaʻiga mo HDTV, faʻamaonia e le gata o le avanoa lanu ae faʻapea foʻi fua faʻavaa, iugafono, ma faʻatusatusaga. O lona gamma curve e ese teisi mai le sRGB, e ui lava latou tutusa lanu lanu. E ui o le Rec.709 o se suiga mo lona taimi, o tulaga fou e pei o Rec.2020 ma HDR e maua ai le tele o lanu lanu gamuts ma le malosi.

  • Avanoa lanu masani mo televise HD
  • E tutusa le gamut i le sRGB ae faʻatasi ai ma faʻailoga eseese
  • Fa’aaogaina i Blu-ray discs ma fa’asalalauga HD
  • Fa’amatala se galuega fa’aliliu fa’apitoa e le fa’aogaina (gamma)
  • Faʻaopoopoina e tulaga HDR pei ole PQ ma le HLG

Vitio maualuga le malosi

High Dynamic Range (HDR) vitiō fa’alauteleina uma le lanu gamut ma le fa’amalamalamaga o ata masani. Fa’ata’ita’iga pei o le HDR10, Dolby Vision, ma le HLG (Hybrid Log-Gamma) o lo’o fa’amatalaina pe fa’afefea ona fa’ailogaina ma fa’aalia lenei fa’alautele lautele.

O le ata HDR e masani ona faʻaaogaina galuega faʻafeiloaʻi fou (EOTF) e pei o le PQ (Perceptual Quantizer, faʻavasegaina e pei SMPTE ST 2084) e mafai ona faʻatusalia se lautele lautele o tulaga susulu nai lo gamma gamma masani. Tu’ufa’atasia ma lapopo’a lanu lanu e pei o le P3 po’o le Rec.2020, o lenei mea e maua ai se mea e sili atu ona moni ma fa’atofuina le matamata.

O le eseesega i le va o le SDR ma le HDR mataupu e mataʻina – HDR e mafai ona faʻatusalia mea uma mai ata loloto i faʻamalamalamaga susulu i se faʻavaa se tasi, e tutusa ma le vaʻaia e le mata o le tagata vaaiga moni. O lenei mea e faʻaumatia ai le manaʻoga mo fetuunaiga i le faʻaalia ma le malosi o le tele na manaʻomia i le talafaasolopito o ata tifaga ma vitio.

  • Fa’alautele le va’aiga lanu ma le fa’amalamalamaga
  • Fa’aaogā galuega fa’aliliu fou e pei o le PQ ma le HLG
  • HDR10 e maua ai le lanu 10-bit ma metadata faʻamau
  • O le Dolby Vision o loʻo ofoina atu le 12-bit lanu faʻatasi ai ma metadata vaaiga-ma-vaaiga
  • HLG na fuafuaina mo faʻasalalauga fesoʻotaʻiga

Fa’atusatusa Avanoa Lanu masani

Lanu Avanoa i se Va’aiga

O lenei faʻatusatusaga o loʻo faʻamaonia ai uiga autu ma faʻaoga mataupu mo avanoa lanu masani. O le malamalama i nei eseesega e taua tele mo le filifilia o le avanoa lanu saʻo mo ou manaʻoga patino.

Fa’atusatusaga Avanoa Lanu RGB

  • sRGB: Laiti gamut, tulaga masani mo le upega tafaʻilagi, fesoʻotaʻiga lautele
  • Adobe RGB: Tele gamut, sili atu mo le lolomi, aemaise i vaega lanumeamata-cyan
  • Fa’aali P3: Faʻaleleia mumu ma lanu meamata, faʻaaogaina e masini Apple
  • ProPhoto RGB: Tele lautele gamut, manaʻomia 16-bit loloto, lelei mo ata pue
  • Fa’aaliga 2020: Ultra-lautele gamut mo 4K/8K vitiō, faʻataʻitaʻiga taulaʻi i le lumanaʻi

Lanu Avanoa Uiga

  • CMYK: To’esea, lolomi, la’ititi la’ititi nai lo le RGB
  • Lab: Meafaigaluega-tuto’atasi, fa’avasega toniga, lapo’a tele
  • HSL/HSV: Filifiliga lanu fa’apitoa, e le’o fa’atusa fa’atusa
  • YCbCr: Tu’ueseese le malamalama mai le lanu, fa’apitoa mo le fa’amalosi
  • XYZ: Avanoa fa’asino mo le saienisi lanu, e le fa’aoga sa’o mo ata

Fa’aoga Fautuaga Tulaga

  • Upega Tafa’ilagi ma Mea Fa’atekinolosi: sRGB poʻo le Faʻaaliga P3 (faʻatasi ai ma le sRGB faʻafoʻi)
  • Ata fa’apitoa: Adobe RGB poʻo ProPhoto RGB ile 16-bit
  • Lomiga gaosiga: Adobe RGB mo avanoa faigaluega, fa’amatalaga CMYK mo galuega faatino
  • Gaosi Vitio: Rec.709 mo HD, Rec.2020 mo UHD/HDR
  • Ata fa’atekinolosi ma Fuafuaga: Adobe RGB po’o Fa’aaliga P3
  • Fa’asa’oga Lanu: Fale su’esu’e mo fetuunaiga tuto’atasi masini
  • UI/UX Design: HSL/HSV mo le filifilia o lanu malamalama
  • Video Compression: YCbCr ma le chroma subsampling talafeagai

Fa’ata’ita’iga Fa’atonu Avanoa Lanu

Faiga Fa’atonu lanu

Fa’atonu faiga fa’akomepiuta (CMS) fa’amautinoa le toe gaosia o lanu i masini eseese e ala i le fa’aogaina o fa’amatalaga o masini ma suiga o avanoa lanu. E taua tele mo galuega faʻapolofesa i ata, mamanu, ma lomitusi.

O le faʻavae o le pulega lanu faʻaonaponei o le ICC (International Color Consortium) faʻamatalaga faʻamatalaga. O fa’amatalaga nei o lo’o fa’amatalaina uiga lanu o masini fa’apitoa po’o avanoa lanu, e mafai ai ona fa’aliliu sa’o i le va. A aunoa ma le pulea lelei o lanu, o le tutusa o le RGB e mafai ona foliga matua ese i masini eseese.

  • Faʻavae i luga o faʻamatalaga ICC e faʻaalia ai amioga lanu o masini
  • Fa’aaogā fa’amatalaga tuto’atasi ma masini (pei o le Lab) e fai ma avanoa e fesuia’i ai
  • Fa’afoe le fa’afanua o le gamut mo avanoa eseese e alu i ai
  • Tuuina atu faʻamoemoega faʻaliliuga mo sini faʻaliliu eseese
  • Lagolagoina uma feso’ota’iga masini ma suiga tele-laasaga

Fa’aali Fa’ailoga

Mata’ituina le fa’avasegaina o le fa’avae lea o le fa’atonutonuina o lanu, fa’amautinoa o lau fa’aaliga e fa’atusa sa’o lanu. A aunoa ma se mata’itusi fa’avasegaina, e ono fa’aleagaina uma isi taumafaiga tau pulega lanu.

O le fa’avasegaina e aofia ai le fetu’una’i o tulaga o lau mata’itū ma le fa’atupuina o se fa’amatalaga ICC e fa’asa’o ai so’o se ‘ese’ese mai amioga lanu masani. O lenei faiga e masani lava ona mana’omia ai se meafaigaluega lanu po’o se spectrophotometer mo fa’ai’uga sa’o, e ui e sili atu le fa’avasegaina o polokalama fa’avae nai lo le leai.

  • O masini fa’avasegaina o meafaigaluega e maua ai fa’ai’uga sili ona sa’o
  • Fetuuna’i le togi paepae, gamma, ma le tali lanu
  • Fausia se fa’amatalaga ICC e fa’aogaina e faiga fa’atonutonu lanu
  • E tatau ona faia e le aunoa pe a suia faʻaaliga i le taimi
  • O fa’aaliga fa’apolofesa e masani ona iai fa’ailoga fa’avasegaina o meafaigaluega

Galulue ma Avanoa Lanu Meapue

O mea pueata numera e pu’eina ata i o latou lava lanu lanu, ona liua lea i avanoa masani e pei o le sRGB po’o le Adobe RGB. O le malamalama i lenei fa’agasologa e taua tele mo le sa’o lelei o galuega fa’ata’ita’iga.

O mea pu’eata uma lava e iai se fa’ailoga tulaga ese ma ona lava uiga tali lanu. E fa’atupuina e le aufai mea pu’e pu’e ata fa’atatau algorithms e fa’agasolo ai fa’amaumauga mata’utia i totonu o avanoa lanu fa’ata’atia. Pe a fanaina i le RAW format, e sili atu lou pulea i lenei faagasologa o le liua, e mafai ai ona sili atu le saʻo pulega lanu.

  • O faila RAW o loʻo i ai faʻamatalaga lanu uma na puʻeina e le masini
  • O faila JPEG ua liua i le sRGB poʻo le Adobe RGB i totonu o le kamera
  • E mafai e fa’amatalaga o meapueata ona fa’aalia tali fa’apitoa lanu meapueata
  • O avanoa faigaluega lautele e fa’asaoina ai le tele o fa’amatalaga meapueata
  • DNG Color Profiles (DCP) e maua sa’o fa’amatalaga lanu meapueata

Uepi-Saogalemu Fuafuaga Lanu

A’o lagolagoina e ‘upega tafa’ilagi fa’aonaponei le pulega o lanu, e tele fa’aaliga ma masini e leai. O le fatuina o mea i luga ole laiga e foliga tutusa i masini uma e manaʻomia ai le malamalama i nei tapulaʻa.

O lo’o aga’i atu le fa’asalalauga i luga o le fa’atonuga o lanu, fa’atasi ai ma le CSS Color Module Level 4 fa’aopoopoina le lagolago mo fa’amatalaga avanoa lanu. Ae ui i lea, mo le maualuga o fesoʻotaʻiga, e taua pea le mafaufau i tapulaʻa o le sRGB ma tuʻuina atu faʻaletonu talafeagai mo mea lautele-gamut.

  • O le sRGB o loʻo tumau pea le filifiliga sili ona saogalemu mo fesoʻotaʻiga lautele
  • Fa’apipi’i fa’amatalaga lanu i ata mo su’esu’ega e lagolagoina
  • CSS Color Module Level 4 fa’aopoopo fa’amatalaga avanoa lanu
  • E mafai ona fa’aleleia atili mo fa’aaliga lautele-gamut
  • Mafaufau e faʻaaoga fesili @media e iloa ai faʻaaliga lautele-gamut

Lomiga Gaosiga Galuega

O galuega lolomi fa’apolofesa e mana’omia ma le fa’aeteete le fa’atonutonuina o avanoa lanu mai le pu’eina se’ia o’o i galuega fa’ai’u. O le suiga mai le RGB i le CMYK o se laasaga taua e tatau ona taulimaina saʻo.

Lomiga fa’apisinisi e fa’aogaina avanoa lanu CMYK fa’ata’atia e fa’atatau i tulaga fa’apitoa lomitusi. O nei fa’ata’ita’iga e fa’amautinoa ai fa’ai’uga tumau i fale lomitusi ma lomitusi eseese. E mana’omia e le au fa’ata’ita’i ona malamalama po’o fea le avanoa lanu CMYK o lo’o fa’aogaina e le latou lomitusi ma fa’aogaina lena malamalama i la latou galuega.

  • O le fa’amaonia vaivai e fa’ata’ita’iina galuega lolomi ile lau
  • O fa’amatalaga lomitusi o lo’o fa’atusalia ai masini fa’apitoa ma tu’ufa’atasiga pepa
  • O fa’amoemoega fa’asolo e fuafua ai le auala fa’afanua gamut
  • O taui lanu uliuli e fa’asaoina fa’amatalaga ata
  • O lomiga fa’amaonia e fa’amaonia le sa’o atoatoa o lanu a’o le’i faia fa’ai’uga

Fa’ailoga Lanu Vitio

O le gaosiga o vitiō e aofia ai iloiloga lavelave lanu avanoa, aemaise lava i le faʻatupulaia o le HDR ma le lautele-gamut formats. O le malamalama i le paipa atoa mai le pu’eina i le tu’uina atu e taua tele.

O le gaosiga o ata fa’aonapo nei e masani ona fa’aogaina le Academy Color Encoding System (ACES) e avea o se fa’atulagaga fa’atonu lanu. E maua e le ACES se avanoa faigaluega masani mo ata uma e tusa lava po o le a le meapueata na faʻaaogaina, faʻafaigofie le faʻagasologa o ata faʻafetaui mai punaoa eseese ma saunia anotusi mo le tele o faʻasalalauga.

  • O fa’asologa o ogalaau e fa’asaoina ai le tele o le malosi mai meapueata
  • O avanoa faigaluega e pei o le ACES e maua ai le fa’atonuina o le fa’atonuina o lanu
  • O fa’ata’ita’iga HDR e aofia ai galuega fa’aliliu PQ ma HLG
  • E ono mana’omia le tele o fa’asologa o avanoa e lafo ai
  • LUTs (Look-Up Tables) fesoasoani e fa’avasega suiga lanu

Fesili Fai soo e uiga i Avanoa Lanu

O le a le eseesega i le va o se ata lanu ma se avanoa lanu?

O se fa’ata’ita’iga lanu o se fa’avae fa’ata’ita’iga mo le fa’atusaina o lanu e fa’aaoga ai numera numera (pei o le RGB po’o le CMYK), a’o le avanoa lanu o se fa’atinoga fa’apitoa o se fa’ata’ita’iga lanu fa’atasi ai ma ta’iala fa’amalamalamaina. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le RGB o se faʻataʻitaʻiga lanu, ae o le sRGB ma le Adobe RGB o ni avanoa lanu faʻapitoa e faʻavae i luga o le RGB faʻataʻitaʻiga, taʻitasi e eseese gamuts ma uiga. Mafaufau i se ata lanu e pei o le faiga lautele (pei o le faamatalaina o nofoaga e faaaoga ai le latitude/longitude) ma se avanoa lanu e avea o se faafanua patino o lena faiga (pei o se faafanua auiliili o se itulagi patino ma faamaopoopo tonu).

Aisea e ese ai le foliga o la’u galuega lolomi mai le mea ou te vaaia i luga o le lau?

E tele mafua’aga e mafua ai lenei eseesega: e fa’aaoga e le tagata su’esu’e le lanu RGB (fa’aopoopo) ae fa’aaoga e lomitusi le lanu CMYK (to’ese); fa’aaliga e masani ona i ai le lautele lautele nai lo mea na lolomiina; o lau e fa’amumuina le malamalama a’o lomitusi e atagia ai; ma a aunoa ma le pulea lelei o lanu, e leai se faaliliuga i le va o nei avanoa lanu eseese. E le gata i lea, o le ituaiga pepa e matua afaina ai le foliga mai o lanu ile lolomi, faatasi ai ma pepa e leʻi faʻapipiʻiina e masani ona maua ai ni lanu tumu e itiiti ifo nai lo pepa iila. O le fa’avasegaina o lau mata’itū ma le fa’aogaina o fa’amatalaga ICC mo lau lomitusi fa’apitoa ma le tu’ufa’atasiga o pepa e mafai ona fa’aitiitia ai nei fa’aletonu, e ui o nisi o eseesega o le a tumau pea ona o le eseesega fa’aletino i le va o fa’aaliga fa’amalama ma ata fa’afoliga.

E tatau ona ou fa’aogaina le sRGB, Adobe RGB, po’o le ProPhoto RGB mo ata?

E fa’alagolago i au galuega ma mea e mana’omia. O le sRGB e sili ona lelei mo ata e faʻatatau mo le upega tafaʻilagi poʻo le vaʻaiga lautele i luga o lau. O le Adobe RGB e sili ona lelei mo galuega lolomi, e ofoina atu le lautele lautele e sili atu ona fetaui ma tomai lolomi. ProPhoto RGB e fetaui lelei mo galuega faʻapolofesa lea e taua tele le faʻasaoina o faʻamatalaga lanu, aemaise lava pe a galue i faila RAW i le 16-bit mode. O le tele o tagata pueata e faʻaogaina se auala faʻapipiʻi: faʻataʻitaʻia i le ProPhoto RGB poʻo le Adobe RGB, ona liliu lea i le sRGB mo le fefaʻasoaaʻi i luga ole laiga. Afai e te fanaina i le JPEG format i-pueata, o le Adobe RGB e masani lava o se filifiliga sili atu nai lo le sRGB pe afai e lagolagoina e lau meapueata, aua e faʻasaoina le tele o faʻamatalaga lanu mo le toe teuteuina mulimuli ane. Ae peita’i, afai e te pu’eina le RAW (fautuaina mo le maualuga maualuga), o le fa’atulagaina o avanoa lanu o le meapu’e na’o le fa’aaliga JPEG e a’afia ai ae le o fa’amatalaga moni RAW.

O le a le mea e tupu pe a o’o mai lanu i fafo atu o le gamut o avanoa lanu?

A fesuia’i i le va o avanoa lanu, o lanu e pa’u’u i fafo atu o le gamut avanoa e alu i ai e tatau ona toe fa’aogaina e fa’aaoga ai se faiga e ta’ua o le gamut mapping. E pulea lenei mea e ala i le fa’aliliuina o fa’amoemoega: O le fa’aaliga fa’apitoa e fa’asaoina ai va’aiga va’aia i le va o lanu e ala i le fa’apipi’iina o le gamut atoa; Relative Colorimetric o lo’o fa’atumauina lanu o lo’o i totonu o gamots ma kilipa lanu i fafo-o-gamut i le lanu sili ona lata mai e mafai ona toe gaosia; Absolute Colorimetric e tutusa ae e fetuutuunai foi mo pepa paʻepaʻe; ma le Saturation e fa’amuamua le faatumauina o lanu viia nai lo le sa’o. Ole filifiliga ole fa’auiga ole fa’amoemoe e fa’alagolago ile anotusi ma au fa’amuamua. Mo ata, o le Perceptual e masani ona maua mai i’uga sili ona natura. Mo ata e iai lanu fa’ailoga fa’apitoa, Relative Colorimetric e masani ona sili atu ona lelei le fa’asaoina o lanu sa’o pe a mafai. O faiga fa’aonaponei o lanu e mafai ona fa’aali atu ia te oe po’o fea lanu e le o iai a’o le’i liua, e mafai ai ona e faia ni fetuunaiga i lanu taua.

O le a le taua o le mata’ituina o le fa’avasegaina mo le puleaina o lanu?

Mata’ituina le fa’avasegaina o le fa’avae lea o so’o se faiga fa’atonutonu lanu. A aunoa ma se fa’aaliga fa’avasegaina, o lo’o e faia fa’atonuga fa’ai’uga e fa’atatau i fa’amatalaga lanu le sa’o. O le fa’avasegaina e fetu’una’i lau mata’itū i se tulaga masani e ala i le setiina o le togi pa’epa’e (e masani lava D65/6500K), gamma (masani lava 2.2), ma le susulu (masani 80-120 cd/m²), ma faia ai se fa’amatalaga ICC lea e fa’aoga e le lanu-pulea talosaga e fa’aali sa’o ai lanu. Mo galuega fa’apolofesa, e mana’omia le fa’avasegaina o masini ma e tatau ona fa’atino le fa’avasegaina i masina ta’itasi. E o’o lava i fa’ailoga lanu e mafai ona fa’aleleia atili le sa’o o lanu fa’atusatusa i fa’aaliga e le’i fa’avasegaina. I tua atu o le fa’avasegaina, e taua fo’i lou si’osi’omaga faigaluega—o puipui efuefu e le tutusa, fa’atonu moli, ma le ‘alofia o le malamalama sa’o i luga o le lau e saofagā uma i le sa’o sa’o o lanu. Mo galuega felanulanua’i mata’utia, mafaufau e teu fa’afaigaluega i se mata’i fa’apolofesa fa’atasi ai ma le lautele o le gamut, mea e mafai ai ona fa’avasega mea faigaluega, ma se pulou e poloka ai le malamalama.

O le a le avanoa lanu e tatau ona ou faʻaogaina mo le mamanu ma le atinaʻeina o upega tafaʻilagi?

O le sRGB o loʻo tumau pea le faʻataʻitaʻiga mo mea i luga o le upega tafaʻilagi aua e faʻamautinoaina le poto masani i luga o masini eseese ma suʻesuʻega. E ui o loʻo faʻateleina e tagata suʻesuʻe faʻaonapo nei le lagolagoina o le puleaina o lanu ma le tele o gamuts, e tele masini ma suʻesuʻega e le o faia. Mo galuega fa’atatau i luma, e mafai ona e fa’atinoina le fa’aleleia atili e ala i le fa’aogaina o le sRGB e fai ma laina fa’avae a’o tu’uina atu aseta lautele-gamut (fa’aoga CSS Color Module Level 4 foliga po’o ata fa’ailoga) mo masini e lagolagoina ai. O le CSS Color Module Level 4 o loʻo faʻaalia ai le lagolago mo faʻaaliga-p3, prophoto-rgb, ma isi avanoa lanu e ala i galuega e pei o le lanu (faʻaaliga-p3 1 0.5 0), faʻatagaina tagata mamanu i luga ole laiga e taulaʻi faʻaaliga lautele-gamut e aunoa ma le ositaulagaina o fesoʻotaʻiga. Mo le maualuga o fesoʻotaʻiga ma suʻesuʻega tuai, tausia se sRGB faʻasologa o aseta uma ma faʻaoga foliga faʻaalia e tuʻuina atu ai mea lautele-gamut naʻo masini fetaui. Fa’ata’ita’i i taimi uma au mamanu i le tele o masini ma su’esu’ega e fa’amautinoa ai foliga e talia mo tagata uma.

E fa’afefea ona a’afia avanoa lanu i le fa’apipi’iina o ata ma le tele o faila?

O avanoa lanu e matua’i a’afia ai le fa’amalosi ata ma le tele o faila. O le liliu mai le RGB i le YCbCr (i le JPEG compression) e mafai ai ona fai le chroma subsampling, lea e faʻaitiitia ai le tele o faila e ala i le teuina o faʻamatalaga lanu i lalo ifo o le faʻamatalaga nai lo faʻamatalaga malamalama, faʻaogaina le mata o le tagata i le malamalama sili atu i faʻamatalaga malamalama. O avanoa lautele-gamut e pei o le ProPhoto RGB e manaʻomia ai le loloto o le maualuga (16-bit vs. 8-bit) e aloese ai mai le fusi, e maua ai faila tetele. Pe a fa’asaoina i fa’asologa e pei o le PNG e le fa’aogaina le chroma subsampling, o le avanoa lanu lava ia e le afaina tele ai le tele o faila, ae e sili atu le loloto. O faila JPEG o lo’o fa’asaoina i le Adobe RGB po’o le ProPhoto RGB e le fa’aogaina le tele o le teuina nai lo sRGB versions i le tulaga tutusa lelei, ae tatau ona aofia ai se fa’ailoga lanu fa’apipi’i e fa’aali sa’o, fa’aopoopo teisi i le tele o faila. Mo le maualuga o le faʻamalosi faʻamalosi i faʻasalalauga tuʻuina atu, liliu i le 8-bit sRGB poʻo le YCbCr faʻatasi ai ma faʻataʻitaʻiga talafeagai e masani lava ona maua ai le paleni sili o le faila faila ma le lelei vaaia.

O le a le sootaga i le va o avanoa lanu ma sina loloto?

O le loloto o le bit ma le avanoa lanu o ni manatu e feso’ota’i e a’afia ai le lelei o ata. O le loloto o le pa’u e fa’atatau i le aofa’i o pa’u o lo’o fa’aaogaina e fai ma sui o alalaupapa lanu ta’itasi, e fuafua ai pe fia ni fa’ailoga lanu eseese e mafai ona fa’atusalia. A’o fa’amatalaina e le avanoa lanu le tele o lanu (gamut), o le loloto o sina mea e iloa ai pe fa’afefea ona vaeluaina lea vaega. O avanoa lanu lanu lautele e pei o le ProPhoto RGB e masani ona manaʻomia ai le loloto o le maualuga e aloese ai mai le fusi ma le faʻasalalauga. E mafua ona o le numera tutusa o tau maʻoti e tatau ona faʻalautele i luga o se lanu lapoʻa tele, faʻatupuina le tele o “laasaga” i le va o lanu vavalalata. Mo se faʻataʻitaʻiga, 8-bit encoding e maua ai le 256 tulaga i le alalaupapa, lea e masani ona lava mo sRGB ae le talafeagai mo ProPhoto RGB. O le mafuaaga lena e masani ona faʻaogaina ai galuega faʻapolofesa 16-bit i le alalaupapa (65,536 tulaga) pe a galue i avanoa lautele-gamut. E fa’apena fo’i, e mana’omia e mea e maua i le HDR le loloto o le loloto (10-bit po’o le 12-bit) e fa’atusa lelei ai lona fa’alauteleina o le malamalama. O le tu’ufa’atasiga o avanoa lanu ma sina loloto fa’atasi e fuafua ai le aofa’i o lanu ma’oti e mafai ona fa’atusalia i se ata.

Matai Pulea Lanu i Au Poloketi

Pe o oe ose pu’eata, fa’ailoga, po’o se atia’e, o le malamalama i avanoa lanu e taua tele mo le gaosiga o galuega fa’apolofesa. Fa’aoga manatu nei ina ia mautinoa e foliga tutusa ou lanu i luga o fa’asalalauga uma.

Scroll to Top