सम्पूर्ण सञ्चिका प्रारूप विश्वकोश

दस्तावेजाः, चित्राणि, श्रव्यं, भिडियो, इत्यादीनि च समाविष्टानि विभिन्नवर्गेषु सर्वेषां सञ्चिकास्वरूपाणां व्यापकमार्गदर्शिका। इष्टतमपरिणामानां कृते विशिष्टस्वरूपाणां उपयोगः कदा कर्तव्यः इति अवगच्छन्तु।

४५०+ सञ्चिकास्वरूपाः

१५+ श्रेणियाँ

प्रारूपतुलना

विशेषज्ञ मार्गदर्शन

सञ्चिकास्वरूपाणि ब्राउज् कुर्वन्तु प्रारूपचयनमार्गदर्शिका

प्रमुख सञ्चिका प्रारूप श्रेणियाँ

दस्तावेज प्रारूपाः

पाठदस्तावेजानां, स्प्रेड्शीट्, प्रस्तुतिः, अन्येषां कार्यालयसम्बद्धानां सञ्चिकानां कृते विनिर्मिताः सञ्चिकास्वरूपाः ये प्रारूपितपाठं दत्तांशं च संगृह्णन्ति ।

शब्दसंसाधनस्वरूपाः (DOCX, DOC, ODT, RTF)
स्प्रेडशीट् प्रारूपाः (XLSX, XLS, ODS, CSV) २.
प्रस्तुति प्रारूपाः (PPTX, PPT, ODP) 1.1.
पोर्टेबल प्रारूपाः (PDF, XPS, EPUB) 1.1.

चित्र प्रारूप

सञ्चिकास्वरूपाः ये डिजिटलप्रतिमानां संग्रहणं कुर्वन्ति, यत्र विभिन्नानां उपयोगप्रकरणानाम् कृते रास्टर (पिक्सेल-आधारित) तथा वेक्टर् (मार्ग-आधारित) चित्राणि सन्ति ।

रास्टर प्रारूपाः (JPEG, PNG, GIF, WebP, TIFF)
सदिश प्रारूपाः (SVG, AI, EPS, CDR) 1.1.
कॅमेरा कच्चा प्रारूपाः (CR2, NEF, ARW, DNG)
स्तरित प्रारूपाः (PSD, XCF, PSB) 1.1.

विडियो प्रारूप

विभिन्नेषु उपकरणेषु, मञ्चेषु च प्लेबैक् कर्तुं चलचित्रं, श्रव्यं, तत्सम्बद्धं मेटाडाटा च संग्रहीतुं विनिर्मिताः सञ्चिकास्वरूपाः ।

कंटेनर प्रारूपाः (MP4, MKV, AVI, WebM)
जालविडियो प्रारूपाः (MP4, WebM, OGV) .
व्यावसायिक प्रारूपाः (ProRes, DNxHD, MXF)
विरासत प्रारूपाः (WMV, FLV, 3GP) 1.1.

श्रव्य प्रारूप

सञ्चिकास्वरूपाः ये अङ्कीयश्रव्यदत्तांशं संगृह्णन्ति, विभिन्नानां अनुप्रयोगानाम् कृते गुणवत्तायाः, संपीडनस्य, मेटादत्तांशस्य च विभिन्नस्तरस्य समर्थनं कुर्वन्ति ।

संपीडितस्वरूपाः (MP3, AAC, OGG, WMA)
हानिरहितस्वरूपाः (FLAC, ALAC, WAV, AIFF) २.
व्यावसायिक प्रारूपाः (PCM, DSD, MQA) 1.1.
प्लेलिस्ट् प्रारूपाः (M3U, PLS, WPL)

संग्रह प्रारूप

सञ्चिकास्वरूपाः ये बहुविधसञ्चिकाः पुटकानि च एकस्मिन् पात्रे बण्डल् कुर्वन्ति, प्रायः सञ्चिकायाः आकारं न्यूनीकर्तुं एन्क्रिप्शनविकल्पान् च न्यूनीकर्तुं संपीडनेन सह ।

सामान्य अभिलेखागार (ZIP, RAR, 7Z, TAR)
मञ्चविशिष्टसंग्रहालयाः (CAB, DMG, PKG) २.
डिस्कप्रतिबिम्बस्वरूपाणि (ISO, IMG, BIN) .
विशेष अभिलेखागार (PAR, SFX, UUE) 1.1.

दत्तांशकोश प्रारूप

सरल-डेस्कटॉप-दत्तांशकोशात् आरभ्य उद्यम-स्तरीय-दत्तांशकोश-प्रणालीपर्यन्तं दत्तांशकोषेषु संरचितदत्तांशस्य संग्रहणार्थं प्रयुक्ताः सञ्चिकास्वरूपाः ।

डेस्कटॉप् आँकडाधाराः (MDB, ACCDB, SQLite)
सर्वरदत्तांशकोशसञ्चिकाः (MDF, NDF, DBF) .
बैकअप प्रारूपाः (BAK, DMP, SQL) 1.1.
आँकडा विनिमय प्रारूपाः (XML, JSON, CSV) 1.1.

दस्तावेजसञ्चिकास्वरूपाः

शब्दसंसाधन प्रारूप

शब्दसंसाधनस्वरूपाः प्रारूपणं, चित्राणि, सारणीः, अन्यतत्त्वानि च सह पाठदस्तावेजान् संग्रहीतुं विनिर्मिताः सन्ति । एतेषां प्रारूपाणां उपयोगः सामान्यतया पत्राणां, प्रतिवेदनानां, लेखानाम्, पुस्तकानां, अन्यपाठाधारितसामग्रीणां निर्माणार्थं भवति ।

.DOCX माइक्रोसॉफ्ट

Microsoft Word Open XML Document प्रारूपं, Word 2007 इत्यस्मिन् प्रवर्तितम् अस्ति ।एतत् दस्तावेजसामग्री संग्रहणार्थं ZIP संपीडनस्य XML इत्यस्य च उपयोगं करोति, यस्य परिणामेण प्राचीन DOC प्रारूपस्य तुलने लघुसञ्चिकायाः आकाराः भवन्ति

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.openxmlformats-कार्यालयदस्तावेज.शब्दसंसाधनml.दस्तावेज
संपीडनम् : १. जिप्
उत्तमः उपयोगः : १. मानकदस्तावेजनिर्माणं, व्यावसायिकदस्तावेजाः, Microsoft Office इत्यनेन सह संगतता च

.DOC संप्रत्ति

Office 2007 इत्यस्मात् पूर्वं प्रयुक्तं विरासतां Microsoft Word Document प्रारूपम् इदं स्वामित्वयुक्तं द्विचक्रीयस्वरूपं यत् प्रारूपितपाठं, चित्राणि, अन्यदस्तावेजतत्त्वानि च संगृह्णाति।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/msword
संपीडनम् : १. स्वामित्व द्विचक्रीय
उत्तमः उपयोगः : १. Word इत्यस्य प्राचीनसंस्करणैः अन्यैः शब्दसंसाधकैः सह पश्चात्तापसङ्गतिः

.ओडीटी Open Standard इति

OpenDocument Text Document प्रारूपं, शब्दसंसाधनदस्तावेजानां कृते एकः मुक्तः मानकः । इदं LibreOffice Writer इत्यस्य अन्येषां च मुक्त-स्रोत-कार्यालय-सुइट्-इत्यस्य पूर्वनिर्धारितं प्रारूपम् अस्ति ।

विकासकः : १. कार्यालयस्य अनुप्रयोगानाम् कृते OASIS मुक्तदस्तावेजस्वरूपम्
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.oasis.opendocument.text
संपीडनम् : १. जिप्
उत्तमः उपयोगः : १. पार-मञ्च-दस्तावेज-साझेदारी, दीर्घकालीन-संग्रहणं, मुक्त-स्रोत-वातावरणम्

.आरटीएफ सार्वभौमिक

Rich Text Format, एकं क्रॉस्-प्लेटफॉर्म दस्तावेजसञ्चिकास्वरूपं यत् पाठस्वरूपणं रक्षति । इदं प्रायः सर्वैः शब्दसंसाधकैः समर्थितं भवति तथा च अधिकांशं मूलभूतं स्वरूपणतत्त्वं निर्वाहयति ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/rtf
संपीडनम् : १. कोऽपि नास्ति (नियन्त्रणसङ्केतैः सह साधारणः पाठः)
उत्तमः उपयोगः : १. मञ्चेषु अधिकतमसङ्गतियुक्ताः मूलभूतस्वरूपितदस्तावेजाः

स्प्रेडशीट प्रारूप

स्प्रेड्शीट् प्रारूपेषु पङ्क्तिषु स्तम्भेषु च व्यवस्थितं सारणीबद्धदत्तांशं सूत्रैः, कार्यैः, चार्टैः च सह संगृह्यते । एतेषां प्रारूपाणां उपयोगः वित्तीयविश्लेषणस्य, दत्तांशसङ्गठनस्य, गणनायाः, दृश्यीकरणस्य च कृते भवति ।

.XLSX माइक्रोसॉफ्ट

Microsoft Excel Open XML Spreadsheet format, Excel 2007 इत्यस्मिन् प्रवर्तितम् अस्ति ।अस्मिन् ZIP compression तथा XML इत्यस्य उपयोगः भवति, येन प्राचीन XLS प्रारूपस्य अपेक्षया अधिकपङ्क्तयः स्तम्भाः च सन्ति

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.openxmlformats-कार्यालयदस्तावेज.स्प्रेडशीटml.शीट
अधिकतम पङ्क्तयः : १. 1,048,576
उत्तमः उपयोगः : १. वित्तीयविश्लेषणं, आँकडाप्रबन्धनम्, जटिलगणना

.XLS संप्रत्ति

Excel 2007 इत्यस्मात् पूर्वं प्रयुक्तं Legacy Microsoft Excel Spreadsheet प्रारूपम् अस्ति।इदं द्विचक्रीयस्वरूपं यस्य स्प्रेडशीट् आकारे सीमाः सन्ति तथा च नूतनस्वरूपेषु तुलने कार्याणां संख्या अस्ति।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.ms-एक्सेल
अधिकतम पङ्क्तयः : १. 65,536
उत्तमः उपयोगः : १. प्राचीन-एक्सेल-संस्करणैः प्रणालीभिः च सह संगतता

.ODS Open Standard इति

OpenDocument Spreadsheet प्रारूपं, स्प्रेड्शीट् दस्तावेजानां कृते एकः मुक्तः मानकः । इदं LibreOffice Calc इत्यस्य अन्येषां मुक्त-स्रोत-स्प्रेड्शीट्-अनुप्रयोगानाम् कृते पूर्वनिर्धारितं प्रारूपम् अस्ति ।

विकासकः : १. OASIS OpenDocument प्रारूपम्
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.oasis.opendocument.spreadsheet
संरचना: XML सञ्चिकाः समाविष्टाः ZIP संग्रहः
उत्तमः उपयोगः : १. पार-मञ्च-स्प्रेडशीट्, मुक्त-स्रोत-वातावरणम्

.सीएसवी सार्वभौमिक

अल्पविराम-पृथक्कृतमूल्यानि प्रारूपं, सरलं पाठस्वरूपं यत् सारणीबद्धदत्तांशं संगृह्णाति । प्रत्येकं रेखा पङ्क्तिं प्रतिनिधियति, मूल्यानि च अल्पविरामैः अन्यैः परिसीमकैः वा पृथक् भवन्ति ।

प्रकारः: सादा पाठः
MIME प्रकारः : १. पाठ/csv
सीमाः : १. न स्वरूपणं, सूत्राणि, बहुपत्राणि वा
उत्तमः उपयोगः : १. विभिन्नानां अनुप्रयोगानाम् मध्ये आँकडाविनिमयः, सरलदत्तांशसञ्चयः

प्रस्तुति प्रारूप

प्रस्तुतिस्वरूपेषु पाठः, चित्राणि, एनिमेशनं, बहुमाध्यमतत्त्वानि च सन्ति । एतेषां प्रारूपाणां उपयोगः व्यावसायिकसमागमानाम्, सम्मेलनानां, शिक्षायाः, अन्यसन्दर्भाणां च प्रस्तुतिनिर्माणार्थं भवति ।

.PPTX माइक्रोसॉफ्ट

Microsoft PowerPoint Open XML Presentation प्रारूपं, PowerPoint 2007 इत्यस्मिन् प्रवर्तितम् अस्ति ।एतत् स्लाइड्स्, लेआउट्, एनिमेशन्स्, अन्ये च प्रेजेण्टेशन एलिमेण्ट्स् संग्रहणार्थं ZIP compression तथा XML इत्येतयोः उपयोगं करोति

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.openxmlformats-कार्यालयदस्तावेज.प्रस्तुतिएमएल.प्रस्तुति
गुणाः: एनिमेशन, संक्रमण, बहुमाध्यम
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिकप्रस्तुतयः, शैक्षिकसामग्री, समृद्धाः बहुमाध्यमस्लाइड्शो च

.पी.पी.टी संप्रत्ति

PowerPoint 2007 इत्यस्मात् पूर्वं प्रयुक्तं Legacy Microsoft PowerPoint Presentation प्रारूपम् अस्ति ।इदं द्विचक्रीयस्वरूपं यत् प्रस्तुतिषु स्लाइड्, ग्राफिक्स्, एनिमेशनं च संगृह्णाति ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.ms-शक्तिबिन्दु
सीमाः : १. सञ्चिकायाः आकारः, PPTX इत्यस्मात् न्यूनानि विशेषतानि
उत्तमः उपयोगः : १. PowerPoint इत्यस्य प्राचीनसंस्करणैः सह संगतता

.ओडीपी Open Standard इति

OpenDocument Presentation प्रारूपं, प्रस्तुतिदस्तावेजानां कृते एकः मुक्तः मानकः । इदं LibreOffice Impress इत्यादीनां मुक्त-स्रोत-प्रस्तुति-अनुप्रयोगानाम् पूर्वनिर्धारितं प्रारूपम् अस्ति ।

विकासकः : १. OASIS OpenDocument प्रारूपम्
MIME प्रकारः : १. आवेदन/vnd.oasis.opendocument.प्रस्तुति
संरचना: XML सञ्चिकाः समाविष्टाः ZIP संग्रहः
उत्तमः उपयोगः : १. पार-मञ्च-प्रस्तुतिः, मुक्त-स्रोत-वातावरणाः

।कुंजी सेवफल

Apple Keynote Presentation प्रारूपं, Apple इत्यस्य Keynote अनुप्रयोगस्य मूलस्वरूपम् । एतत् उन्नत-एनिमेशन-विशेषताः, अन्यैः एप्पल्-उत्पादैः सह कठिन-एकीकरणं च प्रदाति ।

विकासकः : १. Apple Inc.
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.apple.keynote
तमङ्गः: macOS, iOS, iCloud इति
उत्तमः उपयोगः : १. डिजाइन-केन्द्रितप्रस्तुतयः, एप्पल् पारिस्थितिकीतन्त्रस्य उपयोक्तारः

पोर्टेबल दस्तावेज प्रारूप

पोर्टेबल-दस्तावेज-स्वरूपाणि भिन्न-भिन्न-मञ्चेषु, उपकरणेषु च सुसंगतं रूपं निर्वाहयितुम् विनिर्मिताः सन्ति । एतेषु प्रारूपेषु विन्यासः, फन्ट्, चित्राणि, अन्ये च तत्त्वानि यथा निर्मातुः अभिप्रेता तथा एव रक्षन्ति ।

.PDF स्तरीय

पोर्टेबल दस्तावेजस्वरूपं, यत् सर्वेषु मञ्चेषु दस्तावेजान् निरन्तरं प्रस्तुतुं विकसितम् । PDF दस्तावेजस्वरूपणं, चित्राणि, विन्यासं च रक्षति, तत् द्रष्टुं प्रयुक्तं अनुप्रयोगं वा प्रचालनतन्त्रं वा न कृत्वा ।

विकासकः : १. एडोब सिस्टम्स् (अधुना ISO मानकम्) २.
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/pdf
गुणाः: प्रपत्राणि, अङ्कीयहस्ताक्षराणि, एन्क्रिप्शनम्
उत्तमः उपयोगः : १. दस्तावेजवितरणं, संग्रहणं, प्रपत्राणि, कानूनी दस्तावेजाः

.XPS माइक्रोसॉफ्ट

XML Paper Specification, Microsoft इत्यस्य PDF इत्यस्य विकल्पः । इदं पृष्ठविवरणभाषायाः नियत-दस्तावेजस्वरूपस्य च मुक्तविनिर्देशः अस्ति, XML इत्यस्य आधारेण ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/oxps, अनुप्रयोग/vnd.ms-xpsdocument
संरचना: XML, संसाधनं युक्तं ZIP संग्रहम्
उत्तमः उपयोगः : १. विण्डोज-विशिष्टदस्तावेजसाझेदारी, मुद्रणप्रणाली

.EPUB ईपुस्तकम्

अन्तर्राष्ट्रीय-डिजिटल-प्रकाशन-मञ्चेन विकसितस्य ई-पुस्तकानां मुक्त-मानकम्, इलेक्ट्रॉनिक-प्रकाशन-स्वरूपम् । एतत् पुनः प्रवाहणीयं सामग्रीं भिन्न-पर्दे आकारेषु अनुकूलतां प्राप्तुं शक्नोति ।

विकासकः : १. अन्तर्राष्ट्रीय डिजिटल प्रकाशन मञ्च (IDPF)
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/epub+zip
गुणाः: पुनः प्रवाहणीयः पाठः, एम्बेडेड् फन्ट्, चित्राणि
उत्तमः उपयोगः : १. ई-पुस्तकानि, डिजिटलप्रकाशनानि, पुनः प्रवाहणीयाः सामग्रीः

.मोबि ईपुस्तकम्

MobiPocket eBook प्रारूपं, MobiPocket Reader कृते विकसितं पश्चात् Amazon Kindle e-readers इत्यनेन उपयुज्यते । एतत् पुस्तकचिह्नानि, टिप्पण्यानि, सुधारणानि च समर्थयति ।

विकासकः : १. मोबिपॉकेट् (अमेजन) ९.
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/x-mobipocket-ebook
सीमाः : १. EPUB इत्यस्मात् न्यूनाः प्रारूपणविकल्पाः
उत्तमः उपयोगः : १. अमेजन किण्डल् पारिस्थितिकीतन्त्रम्, प्राचीनाः ई-पाठकाः

चित्रसञ्चिकास्वरूपाः

रास्टर इमेज प्रारूप

रास्टर-प्रतिबिम्ब-स्वरूपेषु चित्रदत्तांशं व्यक्तिगतपिक्सेल-जालरूपेण संगृह्यते । प्रत्येकं पिक्सेल् मध्ये वर्णसूचना भवति, रास्टर-चित्रस्य गुणवत्ता च तेषां रिजोल्यूशन-बिट्-गहनतायाः उपरि निर्भरं भवति ।

.जेपीईजी / .जेपीजी संपीडितम्

संयुक्त छायाचित्रविशेषज्ञसमूहस्वरूपं, डिजिटलप्रतिमानां कृते हानिपूर्णं संपीडनस्वरूपम् । JPEG किञ्चित् सूचनां परित्यज्य चित्रदत्तांशं संपीडयति, येन तत् छायाचित्रस्य जटिलप्रतिमानां च कृते आदर्शं भवति ।

विकासकः : १. संयुक्त छायाचित्र विशेषज्ञ समूह
MIME प्रकारः : १. बिम्ब/jpeg
संपीडनम् : १. हानिकारक (विन्यासयोग्यगुणवत्ता) २.
उत्तमः उपयोगः : १. छायाचित्रं, जालप्रतिमाः, जटिलवर्णप्रवणताः

.PNG हानिरहितः

पोर्टेबल नेटवर्क ग्राफिक्स् प्रारूपं, पारदर्शितायाः समर्थनं कुर्वन्तं हानिरहितं संपीडनस्वरूपम् । GIF इत्यस्य उन्नत, अ-पेटन्ट-प्रतिस्थापनरूपेण PNG निर्मितम् ।

विकासकः : १. पीएनजी विकास समूह
MIME प्रकारः : १. बिम्ब/पं
गुणाः: अल्फा पारदर्शिता, हानिरहित संपीडन
उत्तमः उपयोगः : १. जालचित्रं, लोगो, पारदर्शितायाः सह चित्राणि

.GIF एनिमेशन

Graphics Interchange Format, एकं बिटमैप् इमेज प्रारूपं यत् एनिमेशनं समर्थयति तथा च 256 वर्णपर्यन्तं पॅलेट् उपयुज्यते । GIF हानिरहितसंपीडनस्य उपयोगं करोति तथा च सरलसजीवीकरणानां कृते व्यापकरूपेण उपयुज्यते ।

विकासकः : १. CompuServe इति
MIME प्रकारः : १. इमेज/gif
सीमाः : १. प्रतिचक्रं अधिकतमं २५६ वर्णाः
उत्तमः उपयोगः : १. सरलं एनिमेशनं, चिह्नं, अल्पवर्णैः सह चित्राणि

.जालपुटम् आधुनिक

Web Picture प्रारूपं, गूगलेन JPEG, PNG, GIF इत्येतयोः प्रतिस्थापनरूपेण विकसितम् । एतत् जालप्रतिमानां कृते उत्तमं हानिरहितं हानिरहितं च संपीडनं प्रदाति तथा च एनिमेशनं पारदर्शितां च समर्थयति ।

विकासकः : १. गूगल
MIME प्रकारः : १. चित्रम्/जालपुटम्
संपीडनम् : १. हानियुक्तः हानिरहितः च विकल्पः
उत्तमः उपयोगः : १. जालप्रतिमाः, गुणवत्तां निर्वाहयन् लघुसञ्चिकायाः आकाराः

.तिफ्फ / .तिफ व्यवसायी

Tagged Image File Format, एकं लचीलां रास्टर इमेज प्रारूपं यत् सामान्यतया प्रकाशनं, छायाचित्रणं, व्यावसायिकमुद्रणं च उपयुज्यते । एतत् बहुवर्णस्थानानि, संपीडनविधिं च समर्थयति ।

विकासकः : १. अल्डस् निगमः (अधुना एडोबः) २.
MIME प्रकारः : १. इमेज/टिफ्
गुणाः: स्तराः, बहुपृष्ठानि, विविधाः संपीडनविकल्पाः
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिक छायाचित्रण, मुद्रण प्रकाशन, संग्रहण

.BMP आधारभूत

Bitmap Image File प्रारूपं, विण्डोज-प्रचालनतन्त्रेण उपयुज्यमानं सरलं रास्टर-ग्राफिक्स्-स्वरूपम् । एतत् अधिकतया संपीडनं विना चित्रदत्तांशपिक्सेल-पिक्सेल-पिक्सेल-रूपेण संगृह्णाति ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. इमेज/bmp
संपीडनम् : १. कोऽपि वा आरएलई (दुर्लभप्रयुक्तः) २.
उत्तमः उपयोगः : १. सरलं चित्राणि, विण्डोज-अनुप्रयोगाः, संगतता च

सदिश छवि प्रारूप

सदिशप्रतिबिम्बस्वरूपेषु चित्रदत्तांशं पिक्सेलस्य अपेक्षया गणितीयसूत्ररूपेण संगृह्यते । एतेन सदिशचित्रं गुणवत्तां न हातुं विना किमपि आकारे स्केल कर्तुं शक्यते, येन ते लोगो, चिह्नानि, चित्राणि च आदर्शाः भवन्ति ।

.SVG जाल मानक

Scalable Vector Graphics प्रारूपं, जालस्य कृते XML-आधारितं सदिशप्रतिबिम्बस्वरूपम् । SVG चित्राणि XML प्रारूपेण परिभाषयति, येन तेषां अन्वेषणं, अनुक्रमणं, स्क्रिप्ट्, संपीडनं च भवति ।

विकासकः : १. विश्वव्यापी जालसङ्घः (W3C) २.
MIME प्रकारः : १. इमेज/स्वग+xml
गुणाः: एनिमेशन, CSS तथा JavaScript मार्गेण अन्तरक्रियाशीलता
उत्तमः उपयोगः : १. जालचित्रं, प्रतिक्रियाशीलं डिजाइनं, चिह्नं, एनिमेशनं च

.ऐ एडोब

Adobe Illustrator Artwork format, Adobe Illustrator द्वारा उपयुज्यमानं देशीयं सञ्चिकास्वरूपम् । उन्नतविशेषताभिः सह सदिशचित्रकलानिर्माणार्थं संग्रहणार्थं च एतत् स्वामित्वयुक्तं प्रारूपम् अस्ति ।

विकासकः : १. एडोब सिस्टम्स्
MIME प्रकारः : १. आवेदन/उत्तरलिपि
आधारेण : १. PDF (चित्रकार ९ तः)
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिक ग्राफिक डिजाइन, लोगो, चित्र

.EPS प्रकाशन

Encapsulated PostScript format, PostScript भाषायाः आधारेण एकं ग्राफिक्स् सञ्चिकास्वरूपम् । व्यावसायिकमुद्रणप्रकाशनकार्यप्रवाहेषु अस्य व्यापकरूपेण उपयोगः भवति ।

विकासकः : १. एडोब सिस्टम्स्
MIME प्रकारः : १. आवेदन/उत्तरलिपि
गुणाः: पूर्वावलोकनं चित्रं, PostScript कोडः, व्यापकसङ्गतिः
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिक मुद्रण, पार-अनुप्रयोग संगतता

.सी.डी.आर CorelDRAW

CorelDRAW प्रारूपं, CorelDRAW Graphics Suite इत्यस्य मूलसञ्चिकास्वरूपम् । इदं बहुपृष्ठानां स्तरानाञ्च समर्थनेन सह स्वामित्वयुक्तं सदिशचित्रकलास्वरूपम् अस्ति ।

विकासकः : १. कोरल निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/x-cdr
गुणाः: बहुपृष्ठानि, स्तराः, प्रभावाः
उत्तमः उपयोगः : १. CorelDRAW पारिस्थितिकीतन्त्रे व्यावसायिकं डिजाइनम्

फोटोशॉप तथा लेयरड इमेज प्रारूप

स्तरितप्रतिबिम्बस्वरूपाः चित्रदत्तांशस्य बहुस्तरं समर्थयन्ति, जटिलरचनानां, अविनाशकारीसम्पादनस्य च अनुमतिं ददाति । एतेषां प्रारूपाणां उपयोगः मुख्यतया व्यावसायिकप्रतिबिम्बसम्पादने, चित्रनिर्माणे च भवति ।

.पीएसडी एडोब

Photoshop Document format, Adobe Photoshop इत्यस्य मूलसञ्चिकास्वरूपम् । एतत् सर्वाणि स्तराः, मास्क्, पाठः, अन्ये सम्पादनविशेषताः च निरन्तरसम्पादनार्थं रक्षति ।

विकासकः : १. एडोब सिस्टम्स्
MIME प्रकारः : १. चित्र/vnd.adobe.photoshop
गुणाः: स्तराः, मास्काः, समायोजनस्तराः, स्मार्टवस्तूनि च
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिक फोटो सम्पादन, ग्राफिक डिजाइन, कम्पोजिटिंग

.XCF गिम्प

eXperimental Computing Facility प्रारूपं, GIMP इमेज सम्पादकस्य मूलसञ्चिकास्वरूपम् । एतत् स्तराः, चैनल्स्, मार्गाः, अन्ये सम्पादनसूचनाः च रक्षति ।

विकासकः : १. जिम्प दल
MIME प्रकारः : १. बिम्ब/x-xcf
गुणाः: स्तराः, चैनलाः, मार्गाः, पारदर्शिता
उत्तमः उपयोगः : १. GIMP इत्यस्मिन् चित्रसम्पादनं, मुक्त-स्रोत-कार्यप्रवाहाः

.क्रा कृत

Krita Document format, Krita digital painting application इत्यस्य मूलसञ्चिकास्वरूपम् । एतत् स्तरं, मास्कं, फ़िल्टरं, सदिशतत्त्वानि च रक्षति ।

विकासकः : १. कृति प्रतिष्ठान
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/क्ष-कृता
गुणाः: स्तरसमूहाः, सदिशस्तराः, फ़िल्टरमास्काः
उत्तमः उपयोगः : १. डिजिटल चित्रकला, चित्रण, बनावट निर्माण

कैमरा कच्चे प्रारूप

कॅमेरा-कच्चा-स्वरूपेषु डिजिटल-कॅमेरा-प्रतिबिम्ब-संवेदकात् न्यूनतम-संसाधित-दत्तांशः भवति । एते प्रारूपाः सर्वाणि मूलप्रतिबिम्बदत्तांशं रक्षन्ति, येन उत्तरप्रक्रियायां अधिकं लचीलता भवति ।

।अपक्व सामान्यम्

अङ्कीयकैमरेभ्यः विविधकच्चे चित्रस्वरूपेषु सामान्यपदम् । प्रत्येकस्य कॅमेरानिर्मातृणां सामान्यतया स्वकीयं स्वामित्वयुक्तं कच्चा प्रारूपं भवति ।

विकासकः : १. विभिन्नाः कॅमेरानिर्मातारः
MIME प्रकारः : १. बिम्ब/एक्स-कच्चा
गुणाः: असंसाधितः संवेदकदत्तांशः, पूर्णबिटगहनता
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिक छायाचित्रणम्, अधिकतमं सम्पादन-लचीलता

.DNG एडोब

Digital Negative format, Adobe इत्यनेन विकसितं मुक्तं कच्चं चित्रं प्रारूपम् । विभिन्ननिर्मातृणां कॅमेरा-कच्चा-सञ्चिकानां कृते मानक-स्वरूपं प्रदातुं एतत् निर्मितम् ।

विकासकः : १. एडोब सिस्टम्स्
MIME प्रकारः : १. बिम्ब/x-एडोब-dng
गुणाः: मानकीकृत मेटाडाटा, एम्बेडेड् पूर्वावलोकनानि
उत्तमः उपयोगः : १. कच्चे छायाचित्रस्य दीर्घकालीनसंग्रहणं, पार-अनुप्रयोग-संगतता

.सीआर२/सीआर३ कैनन

Canon Raw संस्करणं 2/3 प्रारूपाः, Canon डिजिटलकैमरेण उपयुज्यमानाः स्वामित्वयुक्ताः कच्चाः चित्रस्वरूपाः । तेषु प्रत्यक्षतया कॅमेरा-संवेदकात् असंसाधितं चित्रदत्तांशं भवति ।

विकासकः : १. Canon Inc.
MIME प्रकारः : १. बिम्ब/एक्स-कैनन-cr2, बिम्ब/एक्स-कैनन-cr3
आधारेण : १. TIFF (CR2), ISO आधारमाध्यमसञ्चिकास्वरूपं (CR3) .
उत्तमः उपयोगः : १. कैनन् कैमरेण सह व्यावसायिकं छायाचित्रणम्

.नेफ निकोन

Nikon Electronic Format, Nikon digital cameras इत्यनेन उपयुज्यमानं स्वामित्वयुक्तं कच्चं चित्रस्वरूपम् । अस्मिन् कॅमेरा-प्रतिबिम्बसंवेदकात् असंसाधितदत्तांशः भवति ।

विकासकः : १. निकॉन निगम
MIME प्रकारः : १. इमेज/एक्स-निकोन-नेफ
आधारेण : १. TIFF/EP मानक
उत्तमः उपयोगः : १. निकॉन् कैमरेण सह व्यावसायिकं छायाचित्रणं

विडियो सञ्चिका प्रारूपाः

सामान्य विडियो कंटेनर प्रारूप

विडियो पात्रस्वरूपेषु विडियोदत्तांशः, श्रव्यपट्टिकाः, उपशीर्षकाः, मेटाडाटा च एकस्मिन् सञ्चिकायां समाहिताः भवन्ति । विभिन्नाः पात्राः भिन्न-भिन्न-उपयोग-प्रकरणानाम् कृते विविध-कोडेक्-विशेषताः च समर्थयन्ति ।

.MP4 सार्वभौमिक

MPEG-4 Part 14 container format, सर्वाधिकं समर्थितेषु विडियो प्रारूपेषु अन्यतमम् । अस्मिन् विडियो, श्रव्यं, उपशीर्षकं, अन्ये मेटाडाटा च समाविष्टाः भवितुम् अर्हन्ति तथा च अधिकांशयन्त्रैः सह सङ्गतम् अस्ति ।

विकासकः : १. चलचित्रविशेषज्ञसमूहः (ISO/IEC) २.
MIME प्रकारः : १. video/mp4
सामान्यकोडेक्स : १. एच.२६४, एच.२६५ (वीडियो), एएसी (श्रव्य) २.
उत्तमः उपयोगः : १. जालविडियो, चलयन्त्राणि, सामान्यवितरणम्

.MKV नागर

Matroska Video container format, एकं खुलं मानकं, लचीलं container format यत् एकस्मिन् सञ्चिकायां असीमितसङ्ख्यायां video, audio, picture, अथवा subtitle tracks धारयितुं शक्नोति ।

विकासकः : १. मट्रोस्का परियोजना दल
MIME प्रकारः : १. विडियो/एक्स-माट्रोस्का
गुणाः: अनेकाः श्रव्यपङ्क्तयः, उपशीर्षकाः, अध्यायाः
उत्तमः उपयोगः : १. उच्चगुणवत्तायुक्तं विडियो भण्डारणं, बहुशः श्रव्य/उपशीर्षकपट्टिकाः

.अवि संप्रत्ति

Audio Video Interleave प्रारूपं, Microsoft द्वारा विकसितम् । इदं एकं पात्रस्वरूपं यत् सञ्चिकापात्रे श्रव्य-वीडियो-दत्तांशयोः समावेशं कर्तुं शक्नोति यत् समकालिकं श्रव्य-वीडियो-सह-प्लेबैकं अनुमन्यते ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. video/x-msvideo इति
सीमाः : १. सीमितमेटाडाटासमर्थनम्, आकारसीमा
उत्तमः उपयोगः : १. प्राचीनप्रणालीभिः सह संगतता, सरलं विडियोभण्डारणं

.MOV सेवफल

QuickTime Movie प्रारूपं, Apple द्वारा विकसितम् । इदं एकं पात्रस्वरूपं यस्मिन् मुख्यतया Apple पारिस्थितिकीतन्त्रे उपयुज्यमानं विडियो, श्रव्यं, प्रभावं, अन्तरक्रियाशीलसामग्री च समाविष्टुं शक्नोति ।

विकासकः : १. Apple Inc.
MIME प्रकारः : १. विडियो/त्वरितसमय
गुणाः: अध्यायाः, समयसङ्केतः, 3D सामग्री
उत्तमः उपयोगः : १. एप्पल् इकोसिस्टम्, व्यावसायिकं विडियो सम्पादनम्

.जालम् जालम्

Web Media format, जालस्य कृते विनिर्मितं मुक्तं, रॉयल्टी-रहितं मीडिया-सञ्चिका-स्वरूपम् । इदं VP8/VP9 विडियो तथा Vorbis/Opus ऑडियो कोडेक्स् इत्यनेन सह Matroska कंटेनर प्रारूपस्य उपसमूहः अस्ति ।

विकासकः : १. गूगल
MIME प्रकारः : १. video/webm
कोडेक : १. VP8, VP9, AV1 (वीडियो), Vorbis, Opus (श्रव्य)
उत्तमः उपयोगः : १. वेब विडियो, HTML5 विडियो प्लेबैक, स्ट्रीमिंग

.टी.एस प्रसारण

MPEG Transport Stream प्रारूपं, डिजिटल-वीडियो-श्रव्य-प्रसारणाय विनिर्मितम् । अविश्वसनीयमाध्यमेषु श्रव्य-दृश्य-दत्तांश-सञ्चारार्थं अस्य उपयोगः भवति ।

विकासकः : १. चलचित्रविशेषज्ञसमूहः (ISO/IEC) २.
MIME प्रकारः : १. video/mp2t
गुणाः: त्रुटिशुद्धिः, स्ट्रीमिंग् क्षमता
उत्तमः उपयोगः : १. डिजिटल टीवी प्रसारणं, स्ट्रीमिंग्, डीवीडी

व्यावसायिक विडियो प्रारूप

व्यावसायिकं विडियो प्रारूपं उच्चगुणवत्तायुक्तं विडियोनिर्माणं, सम्पादनं, वितरणं च कर्तुं विनिर्मितम् अस्ति । एते प्रारूपाः प्रायः सञ्चिकायाः आकारस्य अपेक्षया गुणवत्तायाः प्राथमिकताम् अददात्, उन्नतविशेषतानां समर्थनं च कुर्वन्ति ।

.MXF प्रसारण

Material Exchange Format, व्यावसायिक-डिजिटल-वीडियो-श्रव्य-सामग्रीणां कृते एकं पात्र-स्वरूपम् । इदं श्रव्य-दृश्यसामग्रीणां सम्बद्धदत्तांशैः मेटाडाटाभिः सह आदानप्रदानार्थं विनिर्मितम् अस्ति ।

विकासकः : १. चलचित्रं दूरदर्शन अभियंतानां समाजः (SMPTE)
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/mxf
गुणाः: समृद्ध मेटाडाटा, बहुविधाः परिचालनप्रतिमानाः
उत्तमः उपयोगः : १. प्रसारण उद्योग, व्यावसायिक विडियो निर्माण

.DNxHR/DNxHD आविड्

डिजिटल नॉनलाइनियर एक्सटेन्सिबल उच्च रिजोल्यूशन/उच्च परिभाषा, बहु-रिजोल्यूशन, संपीडित एच् डी कार्यप्रवाहस्य कृते एविड् टेक्नोलॉजी द्वारा विकसितः उच्चगुणवत्तायुक्तः विडियो कोडेकः ।

विकासकः : १. शौकीन प्रौद्योगिकी
पात्रम् : १. MXF, MOV
गुणवत्तास्तरः : १. एल बी, एस क्यू, मुख्यालय, मुख्यालय एक्स, 444
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिक विडियो सम्पादन, Avid Media Composer

.ProRes सेवफल

एप्पल् प्रोरेस्, उच्चगुणवत्तायुक्तानां, दृग्गतरूपेण हानिरहितस्य विडियोकोडेक्-परिवारः, यः एप्पल्-द्वारा उत्तर-उत्पादन-कार्यप्रवाहस्य कृते विकसितः । एतत् भिन्न-भिन्न-उपयोग-प्रकरणानाम् कृते विविध-गुणवत्ता-स्तरं प्रदाति ।

विकासकः : १. Apple Inc.
पात्रम् : १. MOV, MXF
रूपान्तरम् : १. 422 प्रॉक्सी, 422 एलटी, 422, 422 मुख्यालय, 4444, 4444 एक्सक्यू
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिकं विडियो सम्पादनं, Apple Final Cut Pro

.BRAW ब्लैकमैजिक

Blackmagic RAW, Blackmagic Design द्वारा विकसितं संपीडितं कच्चं विडियो प्रारूपम् । एतत् कच्चे संसाधनस्य लचीलतां पारम्परिकसंपीडित-वीडियो-स्वरूपस्य प्रदर्शनेन सह संयोजयति ।

विकासकः : १. ब्लैकमैजिक डिजाइन
संपीडनम् : १. नित्यगुणवत्ता वा नित्यं बिटरेट्
गुणवत्ता सेटिंग्स् : १. ३:१, ५:१, ८:१, १२:१, प्र०, प्र१, प्र३, प्र५
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिक चलचित्रनिर्माण, Blackmagic कैमरा

श्रव्यसञ्चिकास्वरूपाः

संपीडित श्रव्य प्रारूप

संपीडितश्रव्यस्वरूपेषु स्वीकार्यं श्रव्यगुणवत्तां निर्वाहयन् सञ्चिकायाः आकारं न्यूनीकर्तुं विविधानां एल्गोरिदम्-उपयोगः भवति । एते प्रारूपाः सामान्यतया सङ्गीतवितरणस्य, प्रवाहस्य, पोर्टेबलयन्त्राणां च कृते उपयुज्यन्ते ।

.MP3 सुलभः

MPEG-1 Audio Layer III, एकं हानिपूर्णं श्रव्यसंपीडनस्वरूपं यत् उचितध्वनिगुणवत्तां निर्वाहयन् सञ्चिकायाः आकारं न्यूनीकर्तुं विनिर्मितम् अस्ति । सङ्गीतवितरणस्य, वादनस्य च मानकं जातम् ।

विकासकः : १. चलचित्रविशेषज्ञसमूहः
MIME प्रकारः : १. श्रव्य/mpeg
बिट् दराः : १. ८-३२० केबीपीएस, वीबीआर, सीबीआर
उत्तमः उपयोगः : १. संगीतवितरणं, पोर्टेबलयन्त्राणि, सामान्यश्रवणम्

.AAC आधुनिक

Advanced Audio Coding, MP3 इत्यस्य उत्तराधिकारी भवितुं डिजाइनं कृतं हानिपूर्णं audio compression प्रारूपम् । सामान्यतया एतत् समानबिट् रेट् इत्यनेन MP3 इत्यस्मात् उत्तमं ध्वनिगुणवत्तां प्राप्नोति ।

विकासकः : १. चलचित्रविशेषज्ञसमूहः
MIME प्रकारः : १. श्रव्य/aac
गुणाः: बहुचैनलसमर्थनम्, उत्तमसंपीडनदक्षता
उत्तमः उपयोगः : १. डिजिटल ऑडियो प्रसारणं, स्ट्रीमिंग्, एप्पल् इकोसिस्टम्

.ओग्ग् उद्घाटित

Ogg Vorbis, एकं निःशुल्कं मुक्त-स्रोत-श्रव्य-सङ्केत-स्वरूपं, पात्रं च । एतत् पेटन्ट-रहितं मुक्तं च स्थित्वा कुशलं श्रव्यसंपीडनं प्रदाति ।

विकासकः : १. Xiph.Org फाउण्डेशन
MIME प्रकारः : १. audio/ogg इति
कोडेक : १. Vorbis (सामान्य), ओपस, FLAC
उत्तमः उपयोगः : १. मुक्त-स्रोत-प्रकल्पाः, गेमिङ्ग्, जाल-श्रव्यः च

.WMA माइक्रोसॉफ्ट

विण्डोज मीडिया ऑडियो, माइक्रोसॉफ्ट इत्यनेन विकसितं संपीडितं श्रव्यसञ्चिकास्वरूपम् । इदं भिन्न-भिन्न-उपयोग-प्रकरणानाम् अनेक-रूपेषु आगच्छति, यत्र हानि-रहित-संपीडनं च अस्ति ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. श्रव्य/x-ms-wma
रूपान्तरम् : १. WMA मानक, प्रो, हानिरहित, आवाज
उत्तमः उपयोगः : १. विण्डोज इकोसिस्टम्, माइक्रोसॉफ्ट-उत्पादैः सह संगतता

हानिरहित ऑडियो प्रारूप

हानिरहिताः श्रव्यस्वरूपाः गुणवत्तायाः किमपि हानिं विना श्रव्यदत्तांशं संपीडयन्ति । एते प्रारूपाः श्रव्यप्रेमिणां, सङ्गीतसंग्रहणस्य, व्यावसायिकश्रव्यनिर्माणस्य च कृते आदर्शाः सन्ति ।

.FLAC हानिरहितः

निःशुल्कं हानिरहितं श्रव्यकोडेक्, एकं मुक्त-स्रोतहानिरहितं श्रव्यसंपीडनस्वरूपम् । असंपीडितश्रव्यस्य तुलने बिट्-परफेक्ट् ऑडियो गुणवत्तां निर्वाहयन् सञ्चिकायाः आकारं ४०-५०% न्यूनीकरोति ।

विकासकः : १. Xiph.Org फाउण्डेशन
MIME प्रकारः : १. श्रव्य/flac
संपीडनम् : १. हानिरहितः, WAV इत्यस्मात् ३०-५०% लघुः
उत्तमः उपयोगः : १. श्रव्यप्रेमी श्रवणं, संगीतसंग्रहणं, उच्चगुणवत्तायुक्तं श्रव्यं च

.ALAC सेवफल

एप्पल् लॉस्लेस् ऑडियो कोडेक इति एप्पल् इत्यनेन विकसितं हानिरहितं श्रव्यसंपीडनस्वरूपम् । असंपीडितश्रव्यस्य प्रायः अर्धभागे सीडी-गुणवत्तायुक्तं श्रव्यं प्रदाति ।

विकासकः : १. Apple Inc.
पात्रम् : १. M4A
संपीडनम् : १. हानिरहितः, FLAC इत्यस्य सदृशः
उत्तमः उपयोगः : १. एप्पल् इकोसिस्टम्, iTunes, iOS उपकरणानि

.वाव असंपीडितम्

Waveform Audio File Format, Microsoft तथा IBM द्वारा विकसितं मानकं audio file प्रारूपम् । अस्मिन् सामान्यतया असंपीडितः PCM श्रव्यः भवति, यस्य परिणामेण बृहत् सञ्चिकायाः आकाराः परन्तु परिपूर्णगुणवत्ता भवति ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट तथा आईबीएम
MIME प्रकारः : १. श्रव्य/तरङ्ग
आकृति: प्रतिनिमेषं १० एमबी (सीडी गुणवत्ता) २.
उत्तमः उपयोगः : १. श्रव्यमुद्रणं, उत्पादनं, व्यावसायिकं उपयोगः

.AIFF सेवफल

Audio Interchange File Format इति एप्पल् इत्यनेन विकसितं असंपीडितं श्रव्यसञ्चिकास्वरूपम् । WAV इत्यस्य सदृशं, एतत् सम्यक् श्रव्यगुणवत्तां ददाति परन्तु बृहत् सञ्चिकाप्रमाणेन सह ।

विकासकः : १. Apple Inc.
MIME प्रकारः : १. श्रव्य/aiff
आकृति: WAV (१० MB/मिनिट) इत्यस्य सदृशम् ।
उत्तमः उपयोगः : १. Mac वातावरणेषु व्यावसायिकश्रव्यः

व्यावसायिक श्रव्य प्रारूप

व्यावसायिकश्रव्यस्वरूपाः उच्चस्तरीयश्रव्यनिर्माणार्थं, निपुणतायै, संग्रहणार्थं च विनिर्मिताः सन्ति । एते प्रारूपाः उत्तमगुणवत्तां, बहुचैनलसमर्थनं, विशेषविशेषताः च प्रददति ।

.DSD श्रव्यप्रेमी

डायरेक्ट् स्ट्रीम् डिजिटल्, सुपर ऑडियो सीडी (SACD) कृते उपयुज्यमानं उच्च-रिजोल्यूशन-श्रव्य-स्वरूपम् । एतत् PCM इत्यस्मात् भिन्नं डिजिटल-श्रव्यस्य उपयोगं करोति, एक-बिट्-मूल्यानां अत्यन्तं उच्चं नमूना-दरं उपयुज्यते ।

विकासकः : १. सोनी तथा फिलिप्स्
नमूना दरः : १. २.८२२४ मेगाहर्ट्ज, ५.६४४८ मेगाहर्ट्ज (डीएसडी१२८) २.
बिट् गभीरता : १. १-बिट (नाडी घनत्व मॉडुलेशन) २.
उत्तमः उपयोगः : १. ऑडियोफाइल रिकार्डिङ्ग्स्, SACD mastering

.BWF प्रसारण

Broadcast Wave Format, WAV प्रारूपस्य विस्तारः यस्मिन् प्रसारणे तथा श्रव्यनिर्माणे व्यावसायिकप्रयोगाय अतिरिक्तमेटाडाटा समाविष्टः अस्ति ।

विकासकः : १. यूरोपीयप्रसारणसङ्घः (EBU) २.
आधारेण : १. WAV प्रारूप
गुणाः: समयसङ्केतः, वर्णनं, उत्पत्तिकर्ता सूचना
उत्तमः उपयोगः : १. प्रसारण, व्यावसायिक श्रव्य निर्माण

.पी.सी.एम अपक्व

Pulse Code Modulation, नमूनाकृतानां एनालॉग् संकेतानां डिजिटलरूपेण प्रतिनिधित्वार्थं प्रयुक्ता पद्धतिः । PCM सञ्चिकासु शीर्षकं वा मेटाडाटा वा विना कच्चा श्रव्यदत्तांशः भवति ।

प्रकारः: कच्चा श्रव्यदत्तांशस्वरूपम्
MIME प्रकारः : १. audio/L16 (16-बिट PCM कृते)
सीमाः : १. मेटाडाटा नास्ति, नमूनादर/बिट् गभीरतासूचना आवश्यकी अस्ति
उत्तमः उपयोगः : १. व्यावसायिक श्रव्य उपकरण, विशेष अनुप्रयोग

संग्रह एवं संपीडन प्रारूप

सामान्य संग्रह प्रारूप

आर्काइव् प्रारूपाः बहुसञ्चिकाः, पुटं च एकस्मिन् पात्रसञ्चिकायां बण्डल् कुर्वन्ति, प्रायः सञ्चिकायाः आकारं न्यूनीकर्तुं संपीडनेन सह । एते प्रारूपाः सञ्चिकावितरणस्य, बैकअपस्य, भण्डारणस्य च कृते उपयुज्यन्ते ।

.जिप् सार्वभौमिक

ZIP संग्रहस्वरूपं, सर्वाधिकं समर्थितं संपीडनं संग्रहस्वरूपं च । अस्मिन् वैकल्पिकगुप्तीकरणसहिताः बहुविधाः सञ्चिकाः, पुटं च भवितुं शक्नुवन्ति ।

विकासकः : १. PKWARE, Inc.
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/जिप
गुणाः: गुप्तशब्दसंरक्षणम्, ठोससंपीडनविकल्पः
उत्तमः उपयोगः : १. सामान्य-उद्देश्य-संग्रहणं, पार-मञ्च-संगतता

.रार् स्वामित्वम्

Roshal Archive प्रारूपं, सशक्तसंपीडनं, त्रुटिपुनर्प्राप्तिः, सञ्चिकाविस्तारक्षमता च सहितं स्वामित्वयुक्तं संग्रहस्वरूपम् । सामान्यतया ZIP इत्यस्मात् उत्तमं संपीडन-अनुपातं प्राप्नोति ।

विकासकः : १. यूजीन रोशाल
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.rar
गुणाः: सशक्तं एन्क्रिप्शनं, पुनर्प्राप्ति-अभिलेखाः, वॉल्यूम-स्पैनिंग् च
उत्तमः उपयोगः : १. उच्चतरसंपीडनस्य आवश्यकता, बहुभागीयसंग्रहालयः

.7Z उन्नतं

7-Zip प्रारूपं, उच्चसंपीडनानुपातयुक्तं मुक्त-स्रोत-संग्रह-स्वरूपम् । एतत् बहुसंपीडनविधिं, दृढं AES-256 एन्क्रिप्शनं च समर्थयति ।

विकासकः : १. इगोर पावलोव
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/x-7z-संपीडित
संपीडनम् : १. एलजेडएमए, एलजेडएमए2, पीपीएमडी, बीजिप2
उत्तमः उपयोगः : १. अधिकतमं संपीडनं, बृहत् अभिलेखागाराः

.तार यूनिक्स

टेप आर्काइव प्रारूपं, मूलतः टेप बैकअप कृते डिजाइनं कृतम् । TAR स्वयं संपीडनं न प्रदाति परन्तु प्रायः gzip अथवा bzip2 इत्यादिभिः संपीडनसाधनैः सह संयुक्तं भवति ।

श्रोतं: यूनिक्स/लिनक्स प्रणाली
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/x-tar
सामान्यविस्तारः : १. .तर.ग्ज, .तर.ब्ज२, .तर.xz
उत्तमः उपयोगः : १. Unix/Linux प्रणाल्याः, सञ्चिकायाः अनुमतिः परिपालयन्

डिस्क इमेज प्रारूप

डिस्कप्रतिबिम्बस्वरूपेषु डिस्कस्य अथवा डिस्कविभाजनस्य सम्पूर्णप्रतिलिपिः संगृह्यते, यत्र सर्वाणि आँकडानि संरचनासूचना च सन्ति । एते प्रारूपाः बैकअप-करणाय, सॉफ्टवेयर-वितरणाय, सिस्टम्-पुनर्प्राप्त्यै च उपयुज्यन्ते ।

.ISO स्तरीय

ISO Image format, एकं डिस्क इमेज प्रारूपं यस्मिन् CD, DVD, Blu-ray डिस्कस्य सम्पूर्णप्रतिलिपिः भवति । ISO ऑप्टिकल् डिस्क् कृते ISO 9660 सञ्चिकातन्त्रमानकस्य आधारेण भवति ।

स्तरीय: आईएसओ ९६६०
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/x-iso9660-चित्र
गुणाः: पार-मञ्चः, बूट-करणीय-डिस्क-समर्थनम्
उत्तमः उपयोगः : १. सॉफ्टवेयर वितरण, ऑपरेटिंग सिस्टम संस्थापन

.डी.एम.जी सेवफल

Disk Image format, macOS कृते Apple इत्यस्य स्वामित्वयुक्तं डिस्क इमेज प्रारूपम् । इदं गुप्तीकरणं, संपीडितं, macOS प्रणालीषु वर्चुअल् डिस्करूपेण माउण्ट् कर्तुं च शक्यते ।

विकासकः : १. Apple Inc.
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/x-सेब-डिस्किमेज
गुणाः: संपीडनं, एन्क्रिप्शनं, चेकसम्स् च
उत्तमः उपयोगः : १. macOS, Mac backups कृते सॉफ्टवेयर वितरणम्

.VHD/.VHDX माइक्रोसॉफ्ट

वर्चुअल् हार्ड डिस्क प्रारूपम्, विण्डोज कृते माइक्रोसॉफ्ट् इत्यस्य वर्चुअल् डिस्क प्रारूपम् । अस्य उपयोगः Hyper-V इत्यादिभिः Microsoft वर्चुअलाइजेशन-प्रौद्योगिकीभिः भवति तथा च सम्पूर्णानि ऑपरेटिंग् सिस्टम् संग्रहीतुं शक्नोति ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/x-virtualbox-vhd
गुणाः: गतिशीलचक्राः, भेदकचक्राः, नियतः आकारः
उत्तमः उपयोगः : १. विण्डोज वर्चुअलाइजेशन, सिस्टम् बैकअप्स

.IMG सामान्यम्

डिस्क इमेज प्रारूपं, कच्चे डिस्क इमेज सञ्चिकानां सामान्यपदम् । IMG सञ्चिकासु सामान्यतया डिस्कस्य अथवा डिस्कविभाजनस्य क्षेत्र-दर-क्षेत्र-प्रतिलिपिः भवति ।

प्रकारः: जेनेरिक डिस्क इमेज
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/सप्तक-धारा
संरचना: कच्चा क्षेत्र-दर-क्षेत्र प्रतिलिपि
उत्तमः उपयोगः : १. फ्लॉपी डिस्क चित्राणि, सरलाः डिस्क बैकअपः

दत्तांशकोशसञ्चिकास्वरूपाः

डेस्कटॉप डाटाबेस प्रारूप

संरचितदत्तांशस्य स्थानीयभण्डारणार्थं प्रबन्धनार्थं च डेस्कटॉपदत्तांशकोशस्वरूपाः विनिर्मिताः सन्ति । एते प्रारूपाः सामान्यतया लघुमध्यमप्रमाणस्य अनुप्रयोगेषु व्यक्तिगतपरियोजनासु च उपयुज्यन्ते ।

.एमडीबी माइक्रोसॉफ्ट

Microsoft Access Database प्रारूपं, Access 2007 इत्यस्मात् पूर्वं Microsoft Access दत्तांशकोशानां कृते देशी सञ्चिकास्वरूपम् अस्ति ।इदं डेस्कटॉप् सम्बन्धितदत्तांशकोशानां स्वामित्वयुक्तं प्रारूपम् अस्ति ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/x-msaccess
आकारसीमा : १. २ जीबी
उत्तमः उपयोगः : १. लघुव्यापारदत्तांशकोशाः, डेस्कटॉप् अनुप्रयोगाः

.एसीसीडीबी माइक्रोसॉफ्ट

Microsoft Access Database प्रारूपं Access 2007 इत्यस्मिन् प्रवर्तितम् अस्ति ।इदं प्राचीन MDB प्रारूपस्य तुलने उन्नतसुरक्षा, आँकडाप्रकाराः, विशेषताः च प्रदाति ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/msaccess
आकारसीमा : १. २ जीबी
उत्तमः उपयोगः : १. आधुनिकप्रवेश अनुप्रयोगाः, लघुदत्तांशकोशाः

.SQLite इति निहितम्

SQLite Database प्रारूपं, स्वयमेव समाहितं, सर्वररहितं, शून्य-विन्यास-दत्तांशकोश-इञ्जिनम् । SQLite दत्तांशकोशाः एकसञ्चिकारूपेण संगृह्यन्ते येषु सम्पूर्णदत्तांशकोशयोजना दत्तांशः च भवति ।

विकासकः : १. D. रिचर्ड हिप्प
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/vnd.sqlite3
आकारसीमा : १. १४० टीबी (सैद्धान्तिक) २.
उत्तमः उपयोगः : १. एम्बेडेड् सिस्टम्स्, मोबाईल् एप्स्, स्थानीयभण्डारणम्

.FDB अग्निपक्षी

Firebird Database प्रारूपं, Firebird SQL database कृते सञ्चिकास्वरूपम् । इदं मुक्त-स्रोत-सम्बन्धात्मकं दत्तांशकोशं यत् एकस्मिन् सञ्चिकायां चालयितुं शक्नोति तथा च अधिकांशं SQL-विशेषतां समर्थयति ।

विकासकः : १. अग्निपक्षी परियोजना
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/x-अग्निपक्षी
गुणाः: व्यवहाराः, संगृहीतप्रक्रियाः, उत्प्रेरकाः
उत्तमः उपयोगः : १. लघुतः मध्यमपर्यन्तं व्यावसायिकप्रयोगाः

सर्वर डाटाबेस सञ्चिकाः

सर्वरदत्तांशकोशसञ्चिकानां उपयोगः उद्यमदत्तांशकोशप्रबन्धनप्रणालीभिः आँकडा, अनुक्रमणिका, विन्याससूचना च संग्रहीतुं भवति । एते प्रारूपाः बहुउपयोक्तृप्रवेशाय उच्चप्रदर्शनाय च विनिर्मिताः सन्ति ।

.एमडीएफ/.एलडीएफ SQL सर्वर

Microsoft SQL Server Database तथा Log सञ्चिकाः । MDF इत्यस्मिन् प्राथमिकदत्तांशः भवति यदा LDF इत्यत्र दत्तांशकोशपुनर्प्राप्त्यर्थं लेनदेनवृत्तलेखाः सन्ति ।

विकासकः : १. माइक्रोसॉफ्ट निगम
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/सप्तक-धारा
आकारसीमा : १. ५२४,२७२ टीबी (सैद्धान्तिक) २.
उत्तमः उपयोगः : १. उद्यम-अनुप्रयोगाः, माइक्रोसॉफ्ट-पारिस्थितिकीतन्त्रम्

.DBF dBase

Database File प्रारूपं, dBase database management system इत्यनेन सह उत्पन्नम् । प्राचीनत्वेऽपि अद्यापि विविध-अनुप्रयोगेषु उपयुज्यते, अनेकेषां दत्तांशकोश-उपकरणैः समर्थितं च ।

श्रोतं: dBase (एष्टन-टेट) ९.
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/dbase
सीमाः : १. २GB आकारः, प्रति अभिलेखं २५५ क्षेत्राणि
उत्तमः उपयोगः : १. विरासतः अनुप्रयोगाः, सरलदत्तांशभण्डारणम्

.IBD MySQL

InnoDB Database file, MySQL मध्ये InnoDB storage engine द्वारा उपयुज्यमानाः भण्डारणसञ्चिकाः । प्रत्येकं IBD सञ्चिकायां MySQL सारणीनां कृते आँकडा, अनुक्रमणिका, अन्याः सूचनाः च सन्ति ।

प्रयुक्तः : १. InnoDB इञ्जिन् इत्यनेन सह MySQL/MariaDB
गुणाः: ACID अनुपालन, पङ्क्ति-स्तरीय ताला
प्रति सञ्चिका : १. सारणी वा सारणीस्थानं वा
उत्तमः उपयोगः : १. जाल अनुप्रयोगाः, उद्यम MySQL परिनियोजनानि

डाटा एक्सचेंज प्रारूप

विभिन्नानां अनुप्रयोगानाम् प्रणालीनां च मध्ये संरचितदत्तांशस्य स्थानान्तरणार्थं आँकडाविनिमयस्वरूपस्य उपयोगः भवति । एते प्रारूपाः सामान्यतया पाठ-आधारिताः मानव-पठनीयाः च भवन्ति, येन ते एकीकरणस्य एपिआइ-इत्यस्य च कृते आदर्शाः भवन्ति ।

.सीएसवी सार्वभौमिक

अल्पविराम-पृथक्कृतमूल्यानि प्रारूपं, सारणीबद्धदत्तांशस्य प्रतिनिधित्वार्थं सरलं पाठस्वरूपम् । प्रत्येकं रेखा पङ्क्तिं प्रतिनिधियति, मूल्यानि च अल्पविरामैः अन्यैः परिसीमकैः वा पृथक् भवन्ति ।

प्रकारः: पाठाधारित
MIME प्रकारः : १. पाठ/csv
सीमाः : १. न दत्तांशप्रकाराः, न सम्बन्धाः
उत्तमः उपयोगः : १. सरलं आँकडाविनिमयं, स्प्रेडशीट् आयातम्/निर्यातम्

.XML इति संरचित

Extensible Markup Language format, एकः मार्कअप भाषा या दस्तावेजानां एन्कोडिंग् कर्तुं नियमाः परिभाषयति यत् मानवपठनीयं यन्त्रपठनीयं च भवति ।

स्तरीय: W3C XML
MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/xml
गुणाः: योजना प्रमाणीकरणं, नामस्थानानि, परिवर्तनानि च
उत्तमः उपयोगः : १. जटिलदत्तांशविनिमयः, विन्याससञ्चिकाः

.JSON आधुनिक

JavaScript Object Notation format, JavaScript object syntax इत्यस्य आधारेण लघुदत्तांशविनिमयस्वरूपम् । मनुष्याणां कृते पठितुं लेखनं च सुलभं भवति तथा च यन्त्राणां कृते विश्लेषणं जननं च सुलभम् अस्ति ।

MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/json
संरचना: वस्तुनि, सरणी, कील-मूल्ययुग्मानि
गुणाः: भाषा स्वतन्त्रा, सहजतया विश्लेषिता
उत्तमः उपयोगः : १. जाल एपिआइ, विन्यासः, आँकडाविनिमयः

.याम्ल मानवसौहृदः

YAML Ain’t Markup Language, मानव-अनुकूलः आँकडा-क्रमाङ्कन-मानकः । सामान्यतया विन्याससञ्चिकानां कृते तथा च अनुप्रयोगेषु यत्र दत्तांशः संगृह्यते अथवा प्रसारितः भवति तत्र उपयुज्यते ।

MIME प्रकारः : १. अनुप्रयोग/यम्ल
गुणाः: टिप्पण्याः, सन्दर्भाः, जटिलाः संरचनाः
निक्षेपः : १. महत्त्वपूर्ण (संरचनायाः कृते रिक्तस्थानानां उपयोगं करोति) २.
उत्तमः उपयोगः : १. विन्याससञ्चिकाः, दत्तांशक्रमाङ्कनम्

प्रारूप तुलना मार्गदर्शिका

दस्तावेज प्रारूप तुलना

सामान्यदस्तावेजस्वरूपेषु मुख्यविशेषतानां क्षमतानां च तुलनां कृत्वा भवतः आवश्यकतानां कृते समीचीनं प्रारूपं चयनं कर्तुं सहायता भवति ।

गुणः	PDF	DOCX	ओडीटी	आर टी एफ	HTML
सटीकं विन्यासं रक्षति
सम्पादयितुं सुलभम्
रूप एवं अन्तरक्रियाशील तत्व
डिजिटल हस्ताक्षर
पार-मञ्च संगतता
Open Standard इति
जालदर्शनम्

चित्रस्वरूपतुलना

सामान्यप्रतिबिम्बस्वरूपस्य मुख्यविशेषतानां क्षमतानां च तुलनां कृत्वा भवतः विशिष्टस्य उपयोगप्रकरणस्य कृते समीचीनस्वरूपं चयनं कर्तुं भवतः सहायता भवति ।

गुणः	जेपीईजी	PNG	GIF	WebP	एसवीजी	TIFF
पारदर्शिता समर्थन
एनिमेशन समर्थन
हानिरहितसंपीडनम्
Photos कृते उत्तमम्
ग्राफिक्स् कृते उत्तमम्
लघु सञ्चिका आकार
जाल ब्राउजर समर्थन
हानि विना स्केलेबल

विडियो प्रारूप तुलना

सामान्य-वीडियो-स्वरूपस्य प्रमुख-विशेषतानां क्षमतानां च तुलनां कृत्वा भवतः विडियो-सामग्रीणां कृते समीचीन-स्वरूपं चयनं कर्तुं सहायकं भवति ।

गुणः	MP4	एम.के.वी	अवि	MOV	WebM
जाल संगतता
अनेकाः श्रव्यपट्टिकाः
उपशीर्षक समर्थन
अध्याय समर्थन
विस्तृत उपकरण समर्थन
प्रारूपं उद्घाटयतु
स्ट्रीमिंग-अनुकूल

Right File Format कथं चिनोति

संगततां, गुणवत्तां, कार्यक्षमतां च सुनिश्चित्य समुचितसञ्चिकास्वरूपस्य चयनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति । स्वस्य विशिष्टानां आवश्यकतानां कृते समीचीनं विकल्पं कर्तुं एतत् पदे पदे मार्गदर्शकं अनुसरणं कुर्वन्तु।

स्वस्य प्राथमिकं उपयोगप्रकरणं चिनुत

भवतः सञ्चिकायाः मुख्यप्रयोजनं निर्धारयित्वा आरभत । किं भवान् जालस्य, मुद्रणस्य, व्यावसायिकसम्पादनस्य, संग्रहणं, साझेदारी वा कृते सामग्रीं निर्माति? भिन्न-भिन्न-उपयोग-प्रकरणानाम् भिन्न-भिन्न-स्वरूप-आवश्यकता भवति । जालसामग्रीणां कृते व्यापकब्राउजरसमर्थनयुक्तानि प्रारूपाणि लघुसञ्चिकाप्रमाणानि च प्राथमिकताम् अददात् । मुद्रणार्थं उच्चसंकल्पं वर्णसटीकतां च रक्षन्ति प्रारूपाणि चिनुत । व्यावसायिकसम्पादनार्थं गुणवत्तां निर्वाहयन्तः प्रारूपाणि चिनोतु, भवतः आवश्यकविशेषतानां समर्थनं च कुर्वन्तु ।

गुणवत्तायाः आवश्यकताः विचारयन्तु

भवतः विशिष्टस्य उपयोगप्रकरणस्य कृते गुणवत्ता कियत् महत्त्वपूर्णा इति मूल्याङ्कयन्तु। यदि भवन्तः अधिकतमगुणवत्तायाः आवश्यकतां अनुभवन्ति यत्र कोऽपि आँकडाहानिः नास्ति तर्हि चित्राणां कृते PNG, श्रव्यस्य कृते FLAC, अथवा विडियो कृते ProRes इत्यादीनि हानिरहितस्वरूपाणि चिनुत । यदि सञ्चिकायाः आकारः अधिकः महत्त्वपूर्णः अस्ति तथा च किञ्चित् गुणवत्ताहानिः स्वीकार्यः अस्ति तर्हि JPEG, MP3, MP4 इत्यादीनि संपीडितानि प्रारूपाणि अधिकं उपयुक्तानि भवितुम् अर्हन्ति । स्मर्यतां यत् गुणवत्तायाः आवश्यकताः सामग्रीप्रकारेण भिन्नाः भवन्ति-रेखाकला अथवा पाठस्य अपेक्षया भिन्नस्वरूपेभ्यः छायाचित्रेभ्यः लाभः भवति ।

संगततायाः आवश्यकतानां आकलनं कुर्वन्तु

भवतः सञ्चिकासु प्रवेशार्थं केषां प्रणालीनां, अनुप्रयोगानाम्, उपकरणानां वा आवश्यकता भविष्यति इति निर्धारयन्तु । यदि व्यापकसङ्गतिः महत्त्वपूर्णा अस्ति तर्हि मञ्चेषु अनुप्रयोगेषु च व्यापकसमर्थनयुक्तानि सार्वत्रिकस्वरूपाणि चिनुत । अधिकविशेषकार्यप्रवाहानाम् कृते, भवद्भिः उद्योगमानकस्वरूपाणां उपयोगः आवश्यकः भवेत् यद्यपि तेषु सीमितसामान्यसमर्थनम् अस्ति । बृहत्-परिमाणस्य रूपान्तरणस्य अथवा निर्माण-प्रक्रियायाः प्रतिबद्धतां कर्तुं पूर्वं लक्ष्य-प्रणालीषु सर्वदा स्वस्य चयनित-स्वरूपस्य परीक्षणं कुर्वन्तु ।

विशेषतायाः आवश्यकतानां मूल्याङ्कनं कुर्वन्तु

भवतः सञ्चिकास्वरूपेण आवश्यकानि विशिष्टानि विशेषतानि चिनुत । किं भवतः स्तरानाम्, पारदर्शितायाः, एनिमेशनस्य वा समर्थनस्य आवश्यकता अस्ति? किं भवतः बहुविधश्रव्यपङ्क्तयः उपशीर्षकाः वा आवश्यकाः सन्ति? किं भवान् सम्पादनस्य लचीलतां वा सुरक्षाविशेषतां वा एन्क्रिप्शनं वा डिजिटलहस्ताक्षरं वा अन्विष्यति? भवतः प्रारूपविकल्पान् संकुचितं कर्तुं अनिवार्यविशेषतानां सूचीं कुर्वन्तु । एकस्मिन् वर्गे भिन्नाः प्रारूपाः प्रायः भिन्नविशेषतासमूहानां समर्थनं कुर्वन्ति ।

File Size Constraints इति विषये विचारयन्तु

भवतः उपयोगप्रकरणस्य कृते सञ्चिकायाः आकारे यत्किमपि सीमां भवति तस्य मूल्याङ्कनं कुर्वन्तु । यदि भवान् सञ्चिकाः ऑनलाइन साझां करोति, विशिष्टमञ्चेषु अपलोड् करोति, अथवा बृहत् परिमाणेन दत्तांशं संग्रहयति तर्हि सञ्चिकायाः आकारः महत्त्वपूर्णः कारकः भवति । विभिन्नाः प्रारूपाः विविधाः संपीडन-तकनीकाः प्रददति, हानिरहित-संपीडनात् आरभ्य यत् सर्वाणि दत्तांशं रक्षति, हानि-संपीडनं यावत् यत् काश्चन सूचनाः परित्यज्य सञ्चिका-आकारं न्यूनीकरोति गुणवत्तायाः आकारस्य च मध्ये समीचीनसन्तुलनं अन्वेष्टुं प्रायः इष्टतमस्वरूपस्य चयनस्य कुञ्जी भवति ।

भविष्यस्य आवश्यकतानां विषये चिन्तयन्तु

भवतः प्रारूपपरिचयस्य भविष्ये सम्पादनं, रूपान्तरणं, संग्रहणं वा समायोजयितुं आवश्यकता अस्ति वा इति विचारयन्तु । स्रोतसञ्चिकानां कृते ये अग्रे सम्पादनं करिष्यन्ति, गुणवत्तां लचीलतां च रक्षन्ति प्रारूपाणि चिनुत । अभिलेखनार्थं दीर्घायुषः व्यापकसमर्थनयुक्तानि प्रारूपाणि चिनोतु । कदाचित् बहुसंस्करणानाम् परिपालनं-उच्चगुणवत्तायुक्तरूपेण मुख्यसञ्चिकां, अधिकसुलभस्वरूपेषु व्युत्पन्नं च-वर्तमानस्य भविष्यस्य च आवश्यकतानां सन्तुलनार्थं सर्वोत्तमः उपायः अस्ति

सञ्चिकास्वरूपेषु बहुधा पृष्टाः प्रश्नाः

हानियुक्तस्य हानिरहितस्य च संपीडनस्य किं भेदः ?

हानिरहितसंपीडनं सर्वाणि मूलदत्तांशं संरक्षित्वा सञ्चिकायाः आकारं न्यूनीकरोति । यदा विसंपीडितं भवति तदा सञ्चिका संपीडनात् पूर्वं मूलस्य समाना भवति । उदाहरणानि सन्ति चित्राणां कृते PNG, श्रव्यस्य कृते FLAC, सामान्यसञ्चिकानां कृते ZIP च । हानियुक्तसंपीडनं लघुसञ्चिकाप्रमाणं प्राप्तुं केचन दत्तांशं स्थायिरूपेण निष्कासयति । गुणवत्ताहानिः संपीडनस्तरस्य उपरि निर्भरं भवति । उदाहरणानि सन्ति चित्राणां कृते JPEG, श्रव्यस्य कृते MP3, विडियो कृते H.264 सह MP4 च । हानियुक्तानि प्रारूपाणि सामान्यतया बहु लघु भवन्ति परन्तु किञ्चित् गुणवत्तां बलिदानं कुर्वन्ति, यदा तु हानिरहितस्वरूपाणि गुणवत्तां रक्षन्ति परन्तु बृहत्तरसञ्चिकानां परिणामः भवति ।

मम सञ्चिका कस्मिंश्चित् अनुप्रयोगे किमर्थं न उद्घाट्यते ?

कतिपयेषु कारणेषु कतिपयेषु अनुप्रयोगेषु सञ्चिकाः न उद्घाटिताः भवेयुः: अनुप्रयोगः तत् सञ्चिकास्वरूपं समर्थयितुं न शक्नोति; सञ्चिका दूषिता अथवा अपूर्णा भवितुम् अर्हति; सञ्चिका अनुप्रयोगसमर्थनात् प्रारूपस्य नूतनतरं संस्करणं उपयुज्यते स्यात्; अथवा सञ्चिकाविस्तारः सञ्चिकायाः वास्तविकस्वरूपेण सह न मेलति । एतस्य समस्यायाः समाधानार्थं, संगतस्वरूपे परिवर्तनार्थं सञ्चिकारूपान्तरणसाधनस्य उपयोगं कर्तुं प्रयतध्वम्, स्वस्य अनुप्रयोगं नवीनतमसंस्करणं प्रति अद्यतनं कुर्वन्तु, अथवा प्रारूपं समर्थयति वैकल्पिकं अनुप्रयोगं उपयुज्यताम् स्वामित्वस्वरूपाणां कृते भवद्भ्यः प्रारूपस्य विकासकात् विशिष्टं सॉफ्टवेयरं आवश्यकं भवेत् ।

दीर्घकालीनसंग्रहणार्थं मया किं सञ्चिकास्वरूपं उपयोक्तव्यम्?

दीर्घकालीनसंग्रहणार्थं व्यापकसमर्थितानि, मानकीकृतानि, अप्रचलितत्वस्य न्यूनसंभावना च प्रारूपाणि चिनुत । दस्तावेजानां कृते PDF/A इति विचारयन्तु, यत् PDF इत्यस्य विशेषसंस्करणं विशेषतया अभिलेखनार्थं विनिर्मितम् अस्ति । चित्राणां कृते TIFF अथवा DNG (डिजिटल नेगेटिव् कृते) उत्तमाः विकल्पाः सन्ति । श्रव्यस्य कृते असंपीडितः WAV अथवा FLAC हानिरहितगुणवत्तां ददाति । विडियो कृते, व्यापकरूपेण समर्थितकोडेक्स् अथवा FFV1 इत्यादिभिः अभिलेखविशिष्टस्वरूपैः सह MKV पात्रेषु विचारयन्तु । स्वामित्वयुक्तानां अपेक्षया मुक्त-दस्तावेजित-स्वरूपाणां प्राधान्यं सर्वदा ददातु, महत्त्वपूर्णदत्तांशस्य कृते भिन्न-स्वरूपेषु बहु-प्रतिकृतीनां निर्माणं कर्तुं विचारयन्तु । मानकानां विकासेन नियमितरूपेण स्वस्य अभिलेखागारं नूतनस्वरूपेषु प्रवासयन्तु ।

भिन्न-भिन्न-सञ्चिका-स्वरूपयोः मध्ये कथं परिवर्तनं करोमि ?

विशेषरूपान्तरणसॉफ्टवेयरस्य, ऑनलाइनरूपान्तरणसेवानां, अथवा विभिन्नेषु अनुप्रयोगेषु अन्तःनिर्मितविशेषतानां उपयोगेन भवान् सञ्चिकास्वरूपयोः मध्ये परिवर्तनं कर्तुं शक्नोति । दस्तावेजस्वरूपेषु Microsoft Office, LibreOffice, Google Docs च सर्वे भिन्नस्वरूपेषु निर्यातविकल्पान् प्रददति । चित्राणां कृते Adobe Photoshop, GIMP, IrfanView इत्यादीनि साधनानि रूपान्तरणक्षमताम् प्रददति । श्रव्य-वीडियो-कृते HandBrake, FFmpeg, Audacity इत्यादीनि अनुप्रयोगाः शक्तिशालिनः विकल्पाः सन्ति । सरलरूपान्तरणार्थम् अपि बहवः निःशुल्क-अनलाईन-सेवाः विद्यन्ते, यद्यपि संवेदनशीलसूचनाः अपलोड् कर्तुं सावधानाः भवन्तु । परिवर्तनकाले सावधानाः भवन्तु यत् केषाञ्चन परिवर्तनानां परिणामः गुणवत्ताहानिः अथवा विशेषतानां हानिः भवितुम् अर्हति, विशेषतः अधिकसक्षमस्वरूपात् सरलतरस्वरूपे परिवर्तनकाले

सञ्चिकाभ्रष्टतायाः कारणं किं भवति, कथं च तत् निवारयितुं शक्नोमि?

अनुचितनिरोधः, हार्डवेयरविफलता, सॉफ्टवेयरदोषः, वायरससंक्रमणं, बाधितं स्थानान्तरणं, भण्डारणमाध्यमस्य क्षयः वा इत्यादिभिः कारणैः सञ्चिकाभ्रष्टः भवितुम् अर्हति सञ्चिकाभ्रष्टतां निवारयितुं एतानि प्रथानि स्वीकरोतु: बाह्यड्राइव्-कृते सदैव “सुरक्षिततया निष्कासयतु” विकल्पस्य उपयोगं कुर्वन्तु; स्वस्य प्रचालनतन्त्रं अनुप्रयोगं च अद्यतनं कुर्वन्तु; एण्टीवायरससॉफ्टवेयरस्य उपयोगः; रक्षणं प्रतिलिपिकरणं वा इत्यादीनां सञ्चिकाक्रियाणां बाधां परिहरन्तु; बहुप्रतिभिः सह नियमितं बैकअप-रणनीतिं कार्यान्वितुं; सञ्चिकासत्यापनसाधनानाम् उपयोगं कुर्वन्तु ये दत्तांशस्य अखण्डतां परीक्षन्ते; तथा च अन्तःनिर्मितदोषशुद्धियुक्तानां सञ्चिकातन्त्राणां उपयोगं विचारयन्तु । यदि भवतां समीपे महत्त्वपूर्णाः सञ्चिकाः सन्ति तर्हि नियमितरूपेण तेषां अखण्डतां सत्यापयन्तु तथा च प्रत्येकं कतिपयवर्षेषु नूतनभण्डारमाध्यमेषु प्रवासयन्तु ।

पात्रस्वरूपाणि कानि सन्ति तथा च ते कोडेक्स् इत्यस्मात् कथं भिद्यन्ते?

कंटेनर प्रारूपाः (यथा MP4, MKV, AVI) एतादृशाः रैपराः सन्ति ये एकस्मिन् सञ्चिकायां विडियो, ऑडियो, उपशीर्षकम्, मेटाडाटा इत्यादीन् बहुविधदत्तांशप्रवाहं धारयन्ति । ते एते तत्त्वानि कथं संगठितानि इति परिभाषयन्ति परन्तु वास्तविकसामग्री कथं एन्कोड् भवति इति न । कोडेक्स् (H.264, VP9, AAC, MP3 इव) ताः प्रौद्योगिकीः सन्ति ये वास्तविक-श्रव्य-अथवा-वीडियो-दत्तांश-प्रवाहानाम् एन्कोड्-करणं, डिकोड्-करणं च कुर्वन्ति, संपीडन-विधिं गुणवत्तां च निर्धारयन्ति एकं पात्रस्वरूपं बहुविधं कोडेकं समर्थयितुं शक्नोति, तथा च एकमेव कोडेकं भिन्नपात्रस्वरूपेषु उपयोक्तुं शक्यते । एतत् भेदं अवगत्य संगततासमस्यानां समस्यानिवारणे सहायकं भवति, यतः पात्रं कोडेकं च भवतः प्लेबैकयन्त्रेण वा सॉफ्टवेयरेन वा समर्थितं भवितुमर्हति

अधिकं सञ्चिकास्वरूपसंसाधनं अन्वेष्टुम्

अस्माकं व्यापकमार्गदर्शिकाभिः, रूपान्तरणसाधनैः, विशेषज्ञदृष्टिभिः च सञ्चिकास्वरूपस्य विषये स्वस्य अवगमनं गभीरं कुर्वन्तु । भवान् व्यावसायिकः, छात्रः, शौकीनः वा अस्ति वा, भवतः डिजिटलसामग्रीणां कृते समीचीनसञ्चिकास्वरूपस्य चयनं अत्यावश्यकम् ।

सर्वाणि श्रेणयः ब्राउज् कुर्वन्तु चयन मार्गदर्शिका