Fakkiiwwan Dijiitaalaa Keessatti Iddoowwan Halluu Hubachuu
Qajeelfama guutuu moodeelota halluu, iddoowwan halluu, fi hojiirra oolmaa isaanii suuraa, dizaayinii fi suuraa dijiitaalaa keessatti qoradhu. Meeshaalee hunda irratti bu’aa mudaa hin qabne argachuuf bulchiinsa halluu master.
Qajeelfama Guutuu Iddoowwan Halluu
Iddoowwan halluu moodeelota herregaa kanneen halluuwwan haala sirnaatiin bakka bu’uu fi sirritti ibsuuf nu dandeessisan dha. Iddoowwan halluu hubachuun suuraa kaastoota, dizaayinarota, gulaaltota viidiyoo fi nama suuraa dijitaalaa hojjetu kamiifuu barbaachisaa dha. Qajeelfamni bal’aan kun yaad-rimeewwan bu’uuraa irraa kaasee hanga tooftaalee bulchiinsa halluu sadarkaa olaanaatti waan hunda kan hammatedha.
Iddoon Halluu Maaliif Barbaachisaa Ta’a
Iddoowwan halluu akkaataa halluuwwan meeshaalee fi miidiyaalee adda addaa irratti baay’ifaman ibsu. Isaanis hamma halluuwwan (gamut) agarsiifamuu ykn maxxanfamuu danda’an murteessu, kunis sirrii ta’uu fi sochii fakkiiwwan keetii irratti dhiibbaa qaba. Bulchiinsa iddoo halluu sirrii ta’e malee, mul’attoonni kee of eeggannoodhaan hojjettan yeroo iskiriinii adda addaa ykn meeshaalee maxxanfaman irratti ilaalaman kan yaadame irraa adda ta’ee mul’achuu danda’a.
Addunyaa dijitaalaa qunnamtii halluu sirrii ta’e irratti hirkata. Yeroo suuraa kaaftu, fakkii gulaaltu, ykn weebsaayitii dizaayinii gootu, iddoowwan halluu murtaa’oo halluuwwan maaltu akka siif argamuu fi akkamitti herregaan akka bakka bu’an ibsan keessa hojjechaa jirta. Iddoowwan halluu kun akka afaan waliigalaa kan diimaan kee iskiriinii nama biraa irratti ykn maxxansaa irratti diimaa walfakkaatu ta’uu isaa mirkaneessutti hojjetu.
- Meeshaalee hunda keessatti walhormaata halluu walfakkaatu mirkaneessa
- Giddugaleessa keetif hammangaa halluu jiru guddisa
- Yeroo jijjiirraa bifa jijjiirama halluu ittisa
- Bu’aa qulqullina ogummaa qabuuf barbaachisaa dha
- Miidiyaa dijitaalaa fi maxxansaa hunda keessatti walsimannaa maqaa daldalaa (brand consistency) murteessaadha
Moodeelota Halluu fi Iddoowwan Hubachuu
Moodeelota Halluu vs. Iddoowwan Halluu
Yeroo baayyee wal jijjiiruun kan fayyadaman yoo ta’u, moodeelotni halluu fi iddoowwan halluu yaad-rimee adda ta’aniidha. Moodeelli halluu halluuwwan bakka bu’uuf (akka RGB ykn CMYK) bu’uura ti’oorii yoo ta’u, iddoon halluu ammoo hojiirra oolmaa addaa moodeela halluu qajoojiiwwan ibsaman (akka sRGB ykn Adobe RGB) qabuudha.
Moodeela halluu akka mala waliigalaa halluu ibsuutti yaadi, akka “halluu uumuuf ifa diimaa, magariisaa fi buluu walitti makuu” jechuu. Iddoon halluu seera addaa kenna: sirriitti golgaa diimaa, magariisa fi buluu akkamii fayyadamuu, fi sirritti akkamitti akka isaan walitti makuun bu’aa walfakkaatu argachuuf.
- Moodeelotni halluu unkaa bakka bu’iinsa halluu ibsu
- Iddoowwan halluu qajoojiiwwan sirrii moodeela keessaa ifteessa
- Iddoowwan halluu hedduun moodeela tokko keessa jiraachuu danda’u
- Iddoowwan halluu daangaa fi walqixxummaa jijjiirraa ibsaman qabu
Halluu Dabalataa fi Hir’isuu
Moodeelotni halluu akkaataa halluu itti uumuu irratti hundaa’uun akka dabalata yookiin hir’isuutti ramadamu. Moodeelotni dabalataa (akka RGB) ifa walitti makuun halluu kan uumuu yoo ta’u, moodeelotni hir’isuu (akka CMYK) ammoo dheerina dalgee ifa xuuxuudhaan hojjetu.
Garaagarummaan bu’uuraa bakka jalqabaa isaanii keessa jira: halluun dabalataa dukkana irraa kan jalqabu (ifa hin qabu) fi ifa halluu qabu dabaluudhaan ifa uuma, halluuwwan hundi cimina guutuudhaan yeroo walitti makaman adii ga’a. Halluun hir’isuu adii irraa jalqaba (akka fuula duwwaa) fi inkii dheerina dalgee murtaa’e hir’isu (xuuxan) dabalata, yeroo halluuwwan hundi cimina guutuudhaan walitti makaman gurraacha ga’a.
- Dabalata: RGB (iskiriinii, agarsiisa dijitaalaa) .
- Hir’isuu: CMYK (maxxansa, miidiyaa fiizikaalaa) .
- Fayyadamni adda addaa mala adda addaa barbaadu
- Jijjiiramni halluu sirna ida’uu fi hir’isuu gidduutti jijjiirama walxaxaa barbaada
Gamut Halluu fi Gad fageenya Bit
Gamut iddoo halluu tokkoo hamma halluuwwan bakka bu’uu danda’u agarsiisa. Gad fageenyi bittii halluuwwan adda addaa meeqa gama sana keessatti bakka bu’uu akka danda’an murteessa. Walitti qabamanii, wantootni kun dandeettii iddoo halluu tokkoo ibsu.
Gamut akka paleetii halluuwwan jiran, fi gad fageenya bit akka halluuwwan sun hammam akka gaariitti makamuu akka danda’an yaadi. Gamut daangeffame halluuwwan socho’an murtaa’an guutummaatti dhabuu danda’a, gad fageenyi bittii gahaa hin taane ammoo ce’umsa sirrii ta’e dhiisee garagalcha keessatti baandii mul’atu uuma. Hojiin ogummaa yeroo baayyee odeeffannoo mul’ataa guutuu qabachuu fi agarsiisuuf gamut bal’aa fi gad fageenya bit olaanaa lamaanuu barbaada.
- Gamuts bal’aan halluuwwan caalaatti socho’an bakka bu’uu danda’u
- Gad fageenyi bittii ol’aanaa ta’e garagalcha sirri ta’e ni hayyama
- 8-bit = sadarkaa 256 chaanaalii tokkoof (halluu miliyoona 16.7) .
- 16-bit = sadarkaa 65,536 chaanaalii tokkoof (halluuwwan biliyoonaan lakkaa’aman) .
- Hojiin ogummaa yeroo baay’ee iddoowwan bal’aa gadi fageenya bittii olaanaa qaban barbaada
Iddoowwan Halluu RGB Ibsaman
Moodeela Halluu RGB
RGB (Diimaa, Magariisa, Biluu) moodeela halluu dabalataa yoo ta’u, ifa diimaa, magariisaa fi halluu diimaa haala adda addaatiin walitti makuun halluuwwan bal’aa ta’an kan uumuudha. Innis bu’uura agarsiisa dijitaalaa, bilbila ismaartii irraa kaasee hanga hordoffii kompiitaraa fi televijiiniiti.
Moodeela RGB keessatti, tokkoon tokkoon chaanaalii halluu akkaataa idileetti bittii 8 fayyadama, kunis sadarkaa 256 chaanaalii tokkoof hayyama. Kunis gad fageenya halluu istaandaardii 24-bit (8 bits × 3 channels), tilmaamaan halluuwwan miliyoona 16.7 bakka bu’uu danda’u uuma. Appilikeeshiniiwwan ogummaa yeroo baayyee sadarkaa halluu sirrii ta’eef 10-bit (halluu biliyoona 1 ol) ykn 16-bit (halluu tiriliyoona 281 ol) fayyadamu.
RGB deebii sirni ija namaa ifaaf kennu irratti kan hundaa’e yoo ta’u, halluuwwan jalqabaa sadan tilmaamaan gosoota fudhatoota halluu (koonii) sadan ija keenya keessa jiran waliin walsimu. Kunis qabiyyee dijitaalaa agarsiisuuf uumamaan akka mijatu taasisa, garuu iddoowwan halluu RGB adda addaa hamma fi amala isaaniitiin garaagarummaa guddaa qabaachuu danda’u jechuudha.
sRGB (RGB istaandaardii) .
Bara 1996 HP fi Microsoftiin kan hojjetame sRGB iddoo halluu baay’inaan suuraa dijitaalaa, hordoffii fi weeb keessatti fayyadamudha. Ispeektarmii halluu mul’atu keessaa gara %35 kan uwwisu yoo ta’u, meeshaalee agarsiisa manaa fi waajjira idilee wajjin akka walsimuuf kan qophaa’edha.
Gamut isaa daangeffame ta’us, sRGB qabiyyee weebii fi suuraa fayyadamtootaaf istaandaardii ta’ee hafeera sababa walsimsiisaa waliigalaa isaatiin. Meeshaaleen baay’een isaanii durtiidhaan sRGB sirritti agarsiisuuf safaramaniiru, kunis yeroo halluuwwan walfakkaatan iskiriinii adda addaa irratti bulchiinsa halluu malee barbaaddu filannoo nageenya qabu taasisa.
Iddoon halluu sRGB itti yaadamee dandeettii hordoftoota CRT bara 1990moota irraa akka walsimuuf gamut xiqqaa ta’een kan qophaa’e ture. Daangeffamni kun sirna ikoo weebii ammayyaa keessatti kan itti fufe yoo ta’ellee, istaandaardii haaraan suuta suutaan isa cinatti fudhatamaa jira.
- Qabiyyee dijiitaalaa baay’eedhaaf iddoo halluu durtii
- Meeshaalee baay’ee irratti mul’ata walfakkaatu mirkaneessa
- Qabiyyee weeb irratti hundaa’ee fi suuraa waliigalaa kaasuuf mijataa dha
- Kaameeraa fayyadamtootaa fi bilbiloota ismaartii irra caalaan isaanii akka durtiitti fayyadama
- Gatii gamaa tilmaamaan 2.2 qaba
Adobe RGB (1998) jedhamuun beekama.
Adobe Systems tiin kan hojjetame Adobe RGB sRGB caalaa gamut bal’aa kan dhiyeessu yoo ta’u, tilmaamaan %50 ispeektarmii halluu mul’atu kan uwwisudha. Addatti halluuwwan maxxantoota halluu CMYK irratti galma ga’uu danda’an irra caalaan isaanii akka hammatuuf kan qophaa’e yoo ta’u, kunis adeemsa hojii oomisha maxxansaatiif gatii akka qabaatu taasiseera.
Adobe RGB’s expanded gamut keessumaa halluu magariisa saayaan keessatti kan mul’atu yoo ta’u, yeroo baay’ee sRGB keessatti kan cicciramudha. Kunis ogeeyyii suuraa fi dizaayinarota halluuwwan socho’an, keessumaa oomisha maxxanfameef, kunuunsuu qaban biratti akka jaallatamu taasisa.
Faayidaa ijoo Adobe RGB keessaa tokko naannoo magariisa-saayinii keessatti halluuwwan guutuu bal’aa bakka bu’uu danda’uu isaati, kunis suuraa lafaa fi dhimmoota uumamaatif barbaachisaa dha. Haa ta’u malee, faayidaan kun kan dhugoomu yeroo adeemsi hojii guutuun (qabachuu, gulaaluu, fi baasaa) iddoo halluu Adobe RGB deeggaru qofa.
- sRGB caalaa gamut bal’aa, keessumaa magariisa fi saayaan keessatti
- Adeemsa hojii oomisha maxxansaatif wayya
- Ogeessota suuraa hedduu biratti kan filatame
- Kaameeraa sadarkaa olaanaa keessatti akka filannoo qabachuutti ni argama
- Bulchiinsa halluu sirritti agarsiisuuf barbaada
ProPhoto RGB jedhamuun beekama
Kodakiin kan hojjetame, ProPhoto RGB (ROMM RGB jedhamuunis beekama) iddoowwan halluu RGB gurguddoo keessaa tokko yoo ta’u, halluuwwan mul’atan tilmaamaan %90 kan hammatedha. Naannoo tokko tokkotti hamma mul’ata namaa bira darbee kan babal’atu yoo ta’u, halluuwwan kaameraan qabachuu danda’u hunda jechuun ni danda’ama akka kunuunsu isa dandeessisa.
Sababa gamut bal’aa isaatiin, ProPhoto RGB gad fageenya bit ol’aanaa (16-bit per channel osoo 8-bit) barbaada, akka banding in gradients hambisuuf. Inni adda durummaan adeemsa hojii suuraa ogummaa keessatti fayyadama, keessumaa kaayyoo kuusaa fi maxxansaa sadarkaa olaanaaf.
ProPhoto RGB iddoo hojii istaandaardii Adobe Lightroom keessatti yoo ta’u yeroo baay’ee yeroo adeemsa misooma raw odeeffannoo halluu guddaa kunuunsuuf ni gorfama. Baay’ee guddaa waan ta’eef halluuwwan isaa tokko tokko “yaada” (mul’ata namaatiin ala) dha, garuu kun yeroo gulaaluu halluuwwan kaameraan qabaman akka hin cicciramne mirkaneessa.
- Gamut garmalee bal’aa halluuwwan mul’atan irra caalaan uwwisu
- Halluuwwan kaameraa sadarkaa olaanaadhaan qabaman ni eega
- Baandii ittisuuf adeemsa hojii 16-bit barbaada
- Iddoo hojii durtii Adobe Lightroom keessatti
- Jijjiirraa malee bifa geejjibaa dhumaatif hin mijatu
Agarsiisa P3
Applen kan hojjetame Display P3 bakka halluu DCI-P3 kan sinimaa dijitaalaa keessatti fayyadamu irratti hundaa’a. Keessattuu diimaa fi magariisa keessatti sRGB caalaa gara %25 uwwisa halluu kan kennu yoo ta’u, suuraan caalaatti socho’aa fi jireenya akka fakkaatu taasisa.
Display P3 meeshaalee Apple, iPhone, iPad, fi Mac agarsiisa bal’aa qaban dabalatee waan deeggarameef jaalala guddaa argateera. Innis sRGB fi iddoowwan bal’aa akka Adobe RGB gidduutti lafa giddugaleessaa bakka bu’a, halluuwwan fooyya’an kan dhiyeessu yoo ta’u, walsimsiisaa madaalawaa ta’e eega.
Iddoon halluu P3 jalqaba irratti pirojekshinii sinimaa dijitaalaa (DCI-P3)f kan hojjetame yoo ta’u, Applen garuu qabxii adii DCI bakka bu’ee qabxii adii D65 (sRGB wajjin tokko) fayyadamuun teeknooloojii agarsiisaaf madaqseera. Kunis naannoowwan miidiyaa walmakaatiif akka mijatu taasisa, ammas halluuwwan sRGB caalaa baay’ee socho’oo ta’an kennuudhaan.
- Gamut bal’aa kan uwwisa diimaa fi magariisa gaarii qabu
- Dhalataa agarsiisa Retina Apple fi meeshaalee moobaayilaa
- Waltajjiiwwan dijitaalaa hunda irratti deeggarsa guddachaa dhufe
- Qabxii adii (D65) sRGB wajjin walfakkaatu fayyadama
- Dizaayinii weebii fi appii ammayyaatiif barbaachisaa ta’aa dhufuu
Rec.2020 (BT.2020) kan jedhu.
Televijiinii ultra-high-definition (UHDTV)f kan qophaa’e Rec.2020 halluuwwan mul’atan %75 ol kan hammatedha. sRGB fi Adobe RGB lamaan caalaa guddaadha, qabiyyee 4K fi 8K’f halluu adda ta’e walhormaata.
Yeroo ammaa kana agarsiistonni muraasni gamut Rec.2020 guutuu baay’isuu kan danda’an yoo ta’u, oomisha viidiyoo sadarkaa olaanaa fi mastering akka istaandaardii fuulduratti ilaalutti tajaajila. Teeknooloojiin agarsiisaa guddachaa dhufuun meeshaaleen hedduun bakka halluu bal’aa kana dhiyaachaa jiru.
Rec.2020 qaama istaandaardii idil-addunyaa Ultra HDTV yoo ta’u, teeknooloojiiwwan High Dynamic Range (HDR) kanneen akka HDR10 fi Dolby Vision waliin ta’uun kan itti fayyadamudha. Gamut isaa baayyee bal’aa ta’e halluuwwan jalqabaa monochromatic (467nm blue, 532nm green, fi 630nm red) kanneen qarqara ispeektarmii mul’atutti dhihoo ta’an fayyadama, kunis halluuwwan ilmaan namootaa hubachuu danda’an hunda jechuun ni danda’ama akka hammatu isa dandeessisa.
- Qabiyyee ultra-high-definition tiif gamut baayyee bal’aa
- Istaandardii gara fuula duraa kan hin mirkanoofne teeknooloojiiwwan agarsiisaa haaraa uumamaniif
- Adeemsa hojii oomisha viidiyoo ogummaa keessatti fayyadama
- Kutaa sirna ikoo HDR viidiyoo dhaloota itti aanuuf
- Yeroo ammaa agarsiisni kamiyyuu gamut Rec.2020 guutuu baay’isuu hin danda’u
CMYK Iddoowwan Halluu fi Omisha Maxxansaa
Moodeela Halluu CMYK
CMYK (Saayaan, Majeentaa, Keelloo, Furtuu/Gurraacha) moodeela halluu hir’isuu kan adda durummaan maxxansaa keessatti fayyadamudha. RGB kan halluu uumuuf ifa dabalu irraa adda ta’ee, CMYK ifa adii irraa dheerina dalgee murtaa’e xuuxuudhaan (hir’isuun) hojjeta, inkii waraqaa irratti ykn substrates biroo irratti fayyadamuun.
Gamut CMYK akkaataa adda addaatiin iddoowwan halluu RGB caalaa xiqqaadha, kanaafidha fakkiiwwan dijiitaalaa socho’an yeroo tokko tokko yeroo maxxanfaman dull ta’anii kan mul’atan. Hariiroo RGB fi CMYK gidduu jiru hubachuun dizaayinarotaa fi suuraa kaastoota qabiyyee miidiyaa dijitaalaa fi maxxansaa uumuuf murteessaadha.
Tiyooriitiin, saayin, maajeentaa fi keelloo humna guutuudhaan walitti makuun gurraacha uumuu qaba, garuu sababa xurii inkii addunyaa dhugaa keessatti mul’atuun, kun akkaataa idileetti dhoqqee bunni dukkanaa’aa ta’e argamsiisa. Kanaafidha inkiin gurraacha (K) adda ta’e kan itti dabalame, gurraacha dhugaa kan kennu fi bal’ina gaaddidduu kan fooyyessuudha. “K” jechuun “Furtuu” jechuudha sababiin isaas gabatee gurraachaan ibsa furtuu fi walsimsiisaa halluuwwan biroo maxxansaa aadaa keessatti kenna.
Gosoonni waraqaa adda addaa, mala maxxansaa, fi boca inkii akkaataa halluuwwan CMYK oomisha dhumaa keessatti mul’atan irratti dhiibbaa guddaa geessisuu danda’u. Kanaafidha adeemsi hojii maxxansaa ogeessaa bulchiinsa halluu fi ibsa CMYK istaandaardii naannoo oomishaa murtaa’eef mijate irratti baay’ee kan hirkatu.
Iddoowwan Halluu CMYK Istaandardii
RGB irraa adda ta’ee, kan iddoowwan halluu ifatti ibsame kan akka sRGB fi Adobe RGB, iddoowwan halluu CMYK haala maxxansaa, gosoota waraqaa, fi boca inkii irratti hundaa’uun baay’ee garaagarummaa qaba. Istaandardii CMYK waliigalaa tokko tokko kanneen akka:
- U.S. Weebsaayitii Uffata (SWOP) v2 – Istaandardii maxxansaa weeb ofseeti Ameerikaa Kaabaa keessatti
- FOGRA39 kan dibame (ISO 12647-2:2004) . – Istaandardii Awurooppaa waraqaa dibame
- Jaappaan Halluu 2001 Dibame – Istaandardii maxxansaa ofseeti Jaappaan keessatti
- GRACoL 2006 Kan Dibame – Ispeesifikeeshinii maxxansaa daldalaa qulqullina olaanaa qabuuf
- FOGRA27 – Istaandardii waraqaa dibame Awurooppaa keessatti (kan durii) .
- U.S. Sheetfed Coated v2 – Maxxansa ofseeti sheet-fed waraqaa dibame irratti
- U.S. Hin dibamne v2 – Waraqaa hin dibamne irratti maxxansuuf
- FOGRA47 – Waraqaa hin dibamneef Awurooppaa keessatti
Jijjiirraa RGB gara CMYK
RGB irraa gara CMYK jijjiiruun jijjiirama halluu herregaa fi kaartaa gamut lamaanuu of keessaa qaba, sababiin isaas CMYK halluuwwan RGB hunda baay’isuu hin danda’u. Adeemsi kun jijjiirraa halluu jedhamuun kan beekamu, adeemsa hojii maxxansaa ogummaa keessatti waan murteessaadha.
Jijjiirraan RGB gara CMYKtti walxaxaa dha sababiin isaas dabalata irraa gara moodeela halluu hir’isuutti kan jijjiiramu yoo ta’u yeroo walfakkaatutti halluuwwan gamut guddaa irraa gara isa xiqqaatti kaartaa godha. Bulchiinsa halluu sirrii malee, RGB keessatti buluu fi magariisa socho’aa ta’e CMYK keessatti dull fi dhoqqee ta’uu danda’a, diimaan gara burtukaanaatti ce’uu danda’a, fi jijjiiramni halluu xixiqqoo baduu danda’a.
- Sirrummaaf sirna bulchiinsa halluu barbaada
- Bu’aa gaarii argachuuf piroofaayilii ICC fayyadamuun raawwatamuu qaba
- Yeroo baayyee bifa halluuwwan socho’an ni jijjiira
- Adeemsa hojii oomishaa keessatti yeroo booda raawwii gaarii qaba
- Soft proofing mul’ata CMYK agarsiisa RGB irratti dursee ilaaluu danda’a
- Kaayyoon agarsiisaa adda addaa bu’aa adda addaa uumu
Halluu Tuqaa fi Gamut Dheeraa
Daangaa CMYK irra aanuuf, maxxansi yeroo baayyee halluuwwan tuqaa (akka Pantone) ykn sirna gamut dheerate kan inkii burtukaana, magariisa, fi vaayilaayitii (CMYK+OGV) itti dabaluun hamma halluuwwan deebi’anii hojjetamuu danda’an babal’isan of keessatti qabata.
Halluuwwan tuqaa inkii addatti makaa ta’anii fi walsimsiisa halluu sirrii ta’eef kan fayyadaman yoo ta’u, keessumaa elementoota maqaa akka asxaa ta’aniif. Halluuwwan adeemsa CMYK kanneen tuqaawwan inkii istaandaardii afran walitti makuun uumaman irraa adda ta’ee, halluuwwan tuqaa dursanii foormulaa sirrii ta’etti makamaniiru, kunis meeshaalee maxxanfaman hunda irratti walsimannaa guutuu ta’e mirkaneessa.
- Sirni Walsimsiisaa Pantone halluuwwan tuqaa sadarkaa isaanii eeggate kenna
- Maxxansi gamut dheerate hanga halluu RGBtti dhiyaata
- Heksaakiroomii fi sirnoonni biroo inkii jalqabaa dabalataa itti dabalu
- Paakeejii fi gabaa keessatti sirrii ta’uu halluu maqaa (brand color) irratti murteessaadha
- Sirnoonni CMYK + Burtukaana, Magariisa, Vaayileetii (halluu 7) halluuwwan Pantone hanga %90 baay’isuu danda’u
- Maxxansi dijitaalaa ammayyaa yeroo baayyee maxxansaa gamut babal’ate ni deeggara
Iddoowwan Halluu Laab fi Meeshaa-Walaba ta’an
Moodeelota Halluu Meeshaa-Walaba ta’an
RGB fi CMYK, kanneen meeshaa irratti kan hundaa’an (bifti isaanii haardwaara irratti hundaa’uun garaagarummaa qaba), iddoowwan halluu meeshaa irraa walaba ta’an kan akka CIE L*a*b* (Lab) fi CIE XYZ halluuwwan akkaataa ija namaatiin hubataman ibsuuf kaayyeffatan, akkaataa isaan itti agarsiifaman ykn baay’ifaman osoo hin ilaalin.
Iddoowwan halluu kun akka bu’uura sirna bulchiinsa halluu ammayyaatti tajaajilu, meeshaalee adda addaa fi moodeelota halluu gidduutti akka “hiiktuu waliigalaa” ta’ee tajaajilu. Isaanis dandeettii meeshaa caalaa hubannoo saayinsii hubannoo halluu namaa irratti hundaa’aniiru.
Iddoowwan halluu meeshaa irraa walaba ta’an adeemsa hojii bulchiinsa halluu keessatti qabxii wabii tasgabbaa’aa waan kennanuuf barbaachisoo dha. Gatiin RGB walfakkaataan hordoffii adda addaa irratti adda adda fakkaachuu danda’a, gatiin halluu Laab meeshaa osoo hin ilaalin halluu walfakkaataa hubatame bakka bu’a. Kanaafidha Lab bulchiinsa halluu ICC keessatti akka Iddoo Walqabsiisa Profaayilii (PCS) kan tajaajilu, jijjiirraa sirrii iddoowwan halluu adda addaa gidduutti haala mijeessa.
CIE XYZ Iddoo Halluu
Bara 1931tti Komishinii Ifa Idil-addunyaa (CIE) tiin kan uumame, iddoon halluu XYZ iddoo halluu herregaan ibsame isa jalqabaa ture. Halluuwwan ija namaa giddu galeessaan mul’atan hunda kan hammate yoo ta’u, iddoowwan halluu biroof akka bu’uuraatti tajaajila.
XYZ keessatti Y ibsaa kan bakka bu’u yoo ta’u, X fi Z ammoo gatiiwwan abstraaktii qaamolee kiroomaatikii halluu wajjin walqabataniidha. Iddoon kun adda durummaan akka istaandaardii wabii fi yeroo muraasaaf koodii fakkii kallattiif kan fayyadamudha. Saayinsii halluu fi bu’uura jijjiirama halluu ta’ee hafeera.
Iddoon halluu CIE XYZ yaalii walduraa duubaan hubannoo halluu namaa irratti taasifame irraa kan argamedha. Qorattoonni akkaataa namni giddu galeessaa dheerina dalgee ifa adda addaa itti hubatu kaartaan kaa’aniiru, kunis iddoo halluu CIE 1931 jedhamuun beekamu kan uume yoo ta’u, kunis diyaagiraamii kiroomaatikii beekamaa “boca fardaa” kan halluuwwan ta’uu danda’an hunda kan namaan mul’atan kaartaan agarsiisu of keessatti qabata.
- Bu’uura safartuu halluu saayinsaawaa
- Halluuwwan namni mul’atu hunda hammata
- Jijjiiramoota halluudhaaf akka wabii fayyadama
- Safartuu hubannoo halluu namaa irratti hundaa’uun
- Moodeela taajjabduu istaandaardii fayyadamuun kan qophaa’e
CIE L*a*b* (Lab) Iddoo Halluu
Bara 1976 kan qophaa’e, CIE L*a*b* (yeroo baay’ee salphaatti “Lab” jedhamee kan waamamu) hubannoo walfakkaataa akka ta’uuf kan qophaa’e yoo ta’u, jechuunis fageenyi walqixaa iddoo halluu keessatti garaagarummaa halluu tilmaamaan walqixa ta’e hubatamee wajjin walsima jechuudha. Kunis garaagarummaa halluu safaruu fi sirreeffama halluu raawwachuuf mijataa taasisa.
Lab keessatti L* salphaa (0-100) bakka bu’a, a* siiqqee magariisa-diimaa, b* ammoo siiqqee halluu diimaa-keelloo bakka bu’a. Odeeffannoo halluu irraa adda baafamuun salphaan kun Laab hojiiwwan gulaaluu fakkii kan akka halluuwwan irratti dhiibbaa osoo hin geessisin walfaallaa sirreessuudhaaf keessumaa faayidaa akka qabaatu taasisa.
Walfakkeenyi hubannoo Laab sirreessuu halluu fi to’annoo qulqullinaaf gatii guddaa akka qabu isa taasisa. Yoo halluuwwan lama gatiiwwan Laab keessatti garaagarummaa lakkoofsaa xiqqaa qabaatan, taajjabdoota namaatiif xiqqoo adda ta’anii mul’atu. Amalli kun RGB ykn CMYK’f dhugaa miti, bakka garaagarummaan lakkoofsaa walfakkaataan bakka iddoo halluu keessatti halluuwwan itti argaman irratti hundaa’uun jijjiirama hubatame baay’ee adda ta’e fiduu danda’a.
- Safartuu halluu sirrii ta’eef hubannoodhaan walfakkaata
- Salphaa odeeffannoo halluu irraa adda baasa
- Gulaallii fakkii sadarkaa olaanaa fi sirreessuu halluu keessatti fayyadama
- Qaama ijoo adeemsa hojii bulchiinsa halluu ICC
- Halluuwwan gamut RGB fi CMYK ala ibsuu danda’a
- Shallaggii garaagarummaa halluu Delta-E tiif fayyadama
CIE L*u*v* Iddoo Halluu
CIE L*u*v* L*a*b* cinatti akka iddoo halluu hubannoo walfakkaataa filannootti guddate. Keessattuu aplikeeshiniiwwan makaa halluu dabalataa fi agarsiisa hirmaachisuuf kan fayyadu yoo ta’u, L*a*b* yeroo baay’ee sirna halluu hir’isuu kan akka maxxansaatiif filatamaadha.
Akkuma Lab, L*u*v* salphaa ta’eef L* kan fayyadamu yoo ta’u, u* fi v* ammoo qindoomina kiroomaatikii ti. Iddoon halluu kun sirna tamsaasa televijiinii fi shallaggii garaagarummaa halluu teeknooloojiiwwan agarsiisaa keessatti yeroo baay’ee fayyadama.
Garaagarummaan ijoo L*a*b* fi L*u*v* gidduu jiru tokko L*u*v* halluuwwan emissive fi ibsaa akka gaariitti akka qabatuuf addatti kan qophaa’e ta’uu isaati. Dandeettii halluuwwan gama qindoomina kiroomaatikiitiin bakka bu’uu kan diyaagiraamota kiroomaatikii dizaayinii halluu fi ibsaa keessatti fayyadaman waliin salphaatti walqabsiisuu danda’u of keessatti qabata.
- Fayyadama halluu dabalataatiif akka gaariitti kan mijatu
- Industirii televijiinii fi tamsaasa keessatti kan fayyadamu
- Safartuuwwan garaagarummaa halluu walfakkaataa ni kenna
- Halluuwwan emissive fi dizaayinii ibsaatif wayya
- Kaartaa ho’a halluu walqabatee jiru of keessatti qabata
HSL, HSV, fi Iddoowwan Halluu Hubannoo
Bakka Bu’iinsa Halluu Intuitive
RGB fi CMYK halluuwwan gama walmakaa halluu jalqabaatiin yoo ibsan, HSL (Hue, Saturation, Lightness) fi HSV/HSB (Hue, Saturation, Value/Brightness) halluuwwan haala namoonni waa’ee halluu itti yaadan caalaatti hubannoo qabuun bakka bu’u.
Iddoowwan kun qaamolee halluu (hue) amaloota cimina (saturation fi lightness/brightness) irraa adda baasu, kunis keessumaa filannoo halluu, dizaayinii UI, fi application aartii bakka sirreeffamni halluu hubannoo qabu barbaachisaa ta’etti faayidaa akka qabaatan taasisa.
Faayidaan ijoo HSL fi HSV akkaataa namoonni uumamaan waa’ee halluu itti yaadanii fi ibsan waliin caalaatti kan walsimu ta’uu isaaniiti. Namni tokko “buluu dukkanaa’aa” ykn “diimaa caalaatti socho’aa” uumuu yeroo barbaadu, isaan gama halluu, guutuu fi ifaan yaadaa jira-gatii RGB miti. Kanaafidha halluu filattoonni sooftiweerii dizaayinii keessatti yeroo baayyee islaayidaroota RGB fi filannoowwan HSL/HSV lamaan kan dhiyeessan.
Iddoo Halluu HSL
HSL halluuwwan sirna qindeessaa siliindarii keessatti bakka bu’a, Hue akka kofaatti (0-360°) gosa halluu bakka bu’a, Saturation (0-100%) cimina halluu agarsiisa, fi Ifa (0-100%) halluun hammam ifa ykn dukkanaa’aa akka ta’e ibsa.
HSL keessumaa application dizaayiniif faayidaa qaba sababiin isaas parameetaroota isaa akkaataa halluuwwan itti ibsinu irratti hubannoodhaan kaartaan kaartaa. Guddina weebii keessatti karaa CSS bal’inaan fayyadama, bakka halluuwwan faankishinii hsl() fayyadamuun ibsamuu danda’anitti. Kunis iskiimota halluu uumuu fi halluuwwan haalawwan walqunnamtii adda addaatiif (hover, active, fi kkf) sirreessuu baay’ee salphaa taasisa.
- Hue: Halluu bu’uuraa (diimaa, keelloo, magariisa fi kkf) .
- Saturation: Jabina halluu halluu diimaa (0%) irraa gara halluu qulqulluu (100%) .
- Salphaa: Ifa gurraacha (0%) irraa gara halluutti gara adiitti (100%) .
- Dizaayinii weeb fi ibsa halluu CSS keessatti kan barame
- Salphaan guddaan (%100) yeroo hunda halluu osoo hin ilaalin adii uuma
- Moodeela simeetarikii halluu qulqulluudhaaf salphaa giddu galeessaa (%50) qabu
Iddoo Halluu HSV/HSB
HSV (HSB jedhamuunis ni waamama) HSL wajjin wal fakkaata garuu Ifa osoo hin taane Gatii/Ifa fayyadama. HSV keessatti ifni guddaan (%100) guutummaa osoo hin ilaalin halluu guutuu kan argamsiisu yoo ta’u, HSL keessatti ammoo salphaan guddaan yeroo hunda adii kan uumudha.
Moodeelli HSV yeroo baayyee walqunnamsiistota halluu fudhachuu keessatti filatamaadha sababiin isaas akkaataa artistoonni halluuwwan halluu wajjin walitti makuu irratti caalaatti hubannoodhaan kaartaa godha-gurraacha irraa eegalee (ifa/gatii hin qabu) fi halluuwwan ifa dabalaa jiran uumuuf pigmentii dabaluudhaan. Keessattuu golgaa fi sagalee halluu tokkoo uumuuf osoo halluu isaa itti dhaga’amu eeguuf hubatamaa dha.
- Hue: Halluu bu’uuraa (diimaa, keelloo, magariisa fi kkf) .
- Saturation: Jabina halluu adii/halluu diimaa (0%) irraa gara halluu qulqulluu (100%) .
- Gatii/Ifa: Cimina gurraacha (0%) irraa gara halluu guutuu (100%) .
- Yeroo baayyee kan fayyadamu sooftiweerii dizaayinii giraafikii halluu filachuuf
- Gatiin guddaan (%100) halluu guutuu yeroo baay’ee cimaa ta’etti oomisha
- Shades fi tones uumuuf caalaatti hubatamaa dha
Sirna Halluu Munsell
Sirni Munsell iddoo halluu hubannoo seenaa kan halluuwwan diimeshinii sadiitiin qindeessudha: halluu, gatii (salphaa), fi kiroomaa (qulqullina halluu). Hubannoo namaa irratti hundaa’uun halluu ibsuuf mala qindaa’aa ta’e akka kennuuf kan uumamedha.
Sirni kun jalqaba jaarraa 20ffaa keessa Piroofeesar Albart H. Munsell kan qophaa’e yoo ta’u, halluuwwan amaloota fiizikaalaa osoo hin taane walfakkeenya hubannoo irratti hundaa’uun kan qindeessan keessaa isa tokko waan ta’eef warraaqsa kan fide ture. Iddoowwan halluu dijitaalaa ammayyaa irraa adda ta’ee, sirna fiizikaalaa chiipsii halluu dibame kan iddoo diimeshinii sadii keessatti qindaa’e fayyadamu ture.
- Moodeelota halluu dijiitaalaa dursa garuu ammallee dirree tokko tokko keessatti fayyadama
- Guddina ti’oorii halluu ammayyaa keessatti dhiibbaa kan qabu
- Ammallee ramaddii biyyee, barnoota aartii, fi xiinxala halluu keessatti fayyadama
- Foormulaa herregaa osoo hin taane addaan fageenya hubannoo irratti hundaa’a
- Halluuwwan caasaa muka fakkaatu keessatti halluuwwan siiqqeewwan giddugaleessaa irraa balaqqeessa’an qindeessa
Iddoo Halluu HCL
HCL (Hue, Chroma, Luminance) iddoo halluu hubannoo walfakkaatu kan uumama hubannoo HSL fi walfakkaata hubannoo Lab walitti fidudha. Keessattuu paleetii halluu fi garagalcha ifaafi guutinsa hubatame keessatti walfakkaataa ta’ee mul’atu uumuuf faayidaa qaba.
Akka HSL ykn HSV sooftiweerii keessatti bal’inaan hojiirra kan hin oolle ta’us, HCL (yeroo paaraameetotni haala adda ta’een tartiiba qaban LCh jedhamees ni waama) iskeelii halluu hubannoodhaan walfakkaatu waan uumuuf mul’achuu fi dizaayinii deetaatiif jaalala argachaa jira. Kun keessumaa mul’ata deetaa bakka halluun gatiiwwan bakka bu’uuf itti fayyadamutti barbaachisaa dha.
- Hubannoon walfakkaataadha HSL/HSV irraa adda
- Iskeelii halluu walfakkaatu uumuuf baayyee gaarii dha
- Iddoo halluu Laab irratti hundaa’uun garuu qindoomina poolaarii wajjin
- Mul’achuu daataa fi dizaayinii odeeffannoo keessatti baay’inaan itti fayyadama
- Iskimii halluu walsimsiisaa fi madaalawaa ta’e uuma
YCbCr fi Iddoowwan Halluu Viidiyoo
Addaan Baafamuu Luminance-Krominance
Sirnoonni dhiibbaa viidiyoo fi fakkii yeroo baayyee iddoowwan halluu kanneen ibsa (ifa) odeeffannoo kiroominaansii (halluu) irraa adda baasu fayyadamu. Malli kun sirni ija namaa garaagarummaa halluu caalaa ibsa ifaaf miira olaanaa qabaachuu isaa fayyadama.
Qaamolee kiroominaansii caalaa ibsaa qulqullina olaanaadhaan koodii gochuudhaan, iddoowwan kun qulqullina suuraa hubatame eeguudhaan dhiibbaa deetaa guddaa dandeessisu. Kun bu’uura bifa viidiyoo dijitaalaa fi teeknooloojiiwwan dhiibbaa irra caalaan isaaniiti.
Sirni ija namaa jijjiirama halluu caalaa jijjiirama ifaaf baay’ee miira qaba. Dhugaan baayoloojii kun halluu caalaa odeeffannoo ifaaf baandii baay’ee kennuudhaan dhiibbaa viidiyoo keessatti fayyadama. Malli kun, chroma subsampling jedhamu, qulqullina mul’ataa madda hin dhiibamne waliin walfakkaata jechuun ni danda’ama jedhamee mul’atu eeguun hamma faayilii %50 fi isaa ol hir’isuu danda’a.
YCbCr Iddoo Halluu
YCbCr iddoo halluu baay’inaan viidiyoo fi suuraa dijiitaalaa dhiibbaa keessatti fayyadamudha. Y ibsaa kan bakka bu’u yoo ta’u, Cb fi Cr ammoo qaamolee kiroominaansii garaagarummaa halluu diimaa fi garaagarummaa diimaa qabu dha. Iddoon kun YUV waliin walitti dhiyeenyaan kan walqabatu ta’us sirna dijitaalaaf kan madaqedha.
Fakkiiwwan JPEG, viidiyoo MPEG, fi bifa viidiyoo dijiitaalaa irra caalaan isaanii koodii YCbCr fayyadamu. Shaakala istaandaardii “chroma subsampling” (resolution Cb fi Cr channels hir’isuu) bifawwan kanneen keessatti sababa addaan ba’iinsa luminance-chrominance irraa kan ka’e ni danda’ama.
Saamuda xiqqaa kiroomii akkaataa adda addaatiin akka reeshiyoo lakkoofsota sadii, kan akka 4:2:0 ykn 4:2:2tti ibsama. Saamuda xiqqaa 4:2:0 keessatti (viidiyoo tamsaasaa keessatti kan barame), saamuda ifaa afur hundaaf, saamuda kiroominaansii lama qofatu horizontally fi tokkollee vertically hin jiru. Kunis furmaata halluu gara furmaata ifaa afurtama tokkootti hir’isa, qulqullina hubatame gaarii ta’e eeguudhaan guddina faayilii baay’ee hir’isa.
- Bifa viidiyoo dijitaalaa hunda jechuun ni danda’ama
- Bu’uura dhiibbaa fakkii JPEG
- Saamuda xiqqaa kirooma gahumsa qabu dandeessisa (4:2:0, 4:2:2, 4:4:4) .
- Istaandardii viidiyoo adda addaatiif garaagarummaa adda addaatu ​​jira
- Koodeekii H.264, H.265, VP9, ​​fi AV1 keessatti fayyadama
Iddoo Halluu YUV
YUVn sirna televijiinii analoogii tamsaasa halluu fi gurraachaafi adii gidduutti walsimsiisaa duubatti deebi’aa akka ta’uuf kan qophaa’edha. Akkuma YCbCr, ibsaa (Y) qaamolee kiroominaansii (U fi V) irraa adda baasa.
YUV yeroo baayyee bifa ibsaa-kiroominaansii kamiyyuu agarsiisuuf afaaniin kan itti fayyadamu yoo ta’u, YUV dhugaan istaandaardii televijiinii analoogii adda ta’a. Sirnoonni dijitaalaa ammayyaa akka waliigalaatti YCbCr fayyadamu, jechoonni yeroo baay’ee kan burjaaja’an ykn wal jijjiiruun kan fayyadaman ta’us.
Guddinni jalqabaa YUV bu’aa injinariingii dinqisiisaa ta’ee fi qormaata mallattoo TV halluu tamsaasaa kan fure yoo ta’u, televijiinota gurraachaafi adii jiran waliin walsimsiisuun ture. Injiinarroonni odeeffannoo halluu haala TVn gurraachaafi adiin tuffataniin koodii gochuudhaan, sirna tamsaasni tokko gosa seet lamaan irratti ilaalamuu dandaʼu uume.
- Barbaachisummaa seenaa guddina tamsaasa televijiinii keessatti
- Yeroo baayyee akka jecha waliigalaa YCbCr tti dogoggoraan fayyadama
- Istaandardii TV analoogii adda addaatiif garaagarummaa adda addaatu ​​jira
- Sirnoonni PAL, NTSC, fi SECAM hojiirra oolmaa YUV adda addaa fayyadamaniiru
- Televijiinii gurraacha-adii wajjin walsimsiisaa duubatti deebi’uu dandeessifame
Rec.709 fi Viidiyoo HD
Rec.709 (ITU-R Recommendation BT.709) iddoo halluu fi parameetaroota koodii televijiinii ibsa olaanaa ibsa. Innis lamaan isaanii iyyuu RGB jalqabaa fi YCbCr encoding qabiyyee HD, gamut sRGB wajjin walfakkaatu ifteessa.
Istaandardiin kun oomishaa fi agarsiisa viidiyoo HD meeshaalee adda addaa fi sirna tamsaasaa irratti walsimannaa mirkaneessa. Innis ibsitoota halluu jalqabaa, faankishiniiwwan dabarsuu (gaamaa), fi koofiishinoota maatriksii jijjiirraa RGB gara YCbCr of keessatti qabata.
Rec.709 bara 1990moota keessa akka istaandaardii HDTVtti kan hundeeffame yoo ta’u, iddoo halluu qofa osoo hin taane saffisa furmaataa, furmaata, fi reeshiyoo aspeektii ibsa. Kaarviin gamaa isaa sRGB irraa xiqqoo adda, haa ta’u malee isaan jalqabaa halluu walfakkaataa qooddatu. Rec.709 yeroo isaaf warraaqsa kan ture yoo ta’u, istaandaardii haaraa kan akka Rec.2020 fi bifa HDR garaagarummaa halluu fi daayinamiik range baayyee bal’aa ta’e ni kennu.
- Bakka halluu istaandaardii televijiinii HD
- Gamut sRGB wajjin walfakkaatu garuu encoding adda addaa qaba
- Diskiiwwan Blu-ray fi tamsaasa HD keessatti fayyadama
- Faankishinii dabarsoo sarara hin taane addaa (gaamaa) ibsa .
- Istaandardii HDR kan akka PQ fi HLG tiin dabalamuu
Viidiyoo Daayinamikii Ol’aanaa
Viidiyoon High Dynamic Range (HDR) halluu fi ifa viidiyoo aadaa lamaan isaanii bal’isa. Istaandardii akka HDR10, Dolby Vision, fi HLG (Hybrid Log-Gamma) akkaataa daangaa babal’ate kun itti koodii fi agarsiifamu ibsu.
Viidiyoon HDR akkaataa idileetti faankishiniiwwan dabarsoo haaraa (EOTF) kan akka PQ (Perceptual Quantizer, standardized as SMPTE ST 2084) kan sadarkaa ifaa baay’ee bal’aa ta’e kan kaarvoota gamaa aadaa caalaa bakka bu’uu danda’an fayyadama. Halluu bal’aa kan akka P3 ykn Rec.2020 waliin yoo walitti makame, kun muuxannoo ilaalchaa baay’ee qabatamaa fi nama liqimsu uuma.
Garaagarummaan qabiyyee SDR fi HDR gidduu jiru baayyee guddaadha – HDR gaaddidduu gadi fagoo irraa kaasee hanga ibsa ifaa hunda furmaata tokko keessatti bakka bu’uu danda’a, kunis akkaataa iji namaa mul’ata dhugaa itti hubatu waliin wal fakkaata. Kunis barbaachisummaa araarama saaxilamummaa fi daayinamiik range seenaa fiilmii fi viidiyoo keessatti barbaachisaa ture dhabamsiisa.
- Hanga halluu fi hamma ifaa lamaan bal’isa
- Faankishiniiwwan dabarsoo haaraa kan akka PQ fi HLG fayyadama
- HDR10 halluu 10-bit meetadaataa istaatiksii wajjin kenna
- Dolby Vision halluu 12-bit kan meetadaataa mul’ata mul’ataa wajjin dhiyeessa
- HLGn tamsaasa walsimsiisuuf kan qophaa’e ture
Iddoowwan Halluu Waliigalaa Walbira Qabsiisuu
Iddoowwan Halluu Ilaalcha Tokkoon
Walbira qabamuun kun amala ijoo fi haalawwan itti fayyadama iddoowwan halluu baay’ee beekamoo ta’aniif calaqqisiisa. Garaagarummaa kana hubachuun fedhii addaa keessaniif iddoo halluu sirrii ta’e filachuuf barbaachisaa dha.
Walmadaalchisuu Iddoowwan Halluu RGB
- sRGB: 1.1. Gamut xiqqaa, istaandaardii weebii, walsimsiisaa waliigalaa
- Adobe RGB: 1.1. Gamut bal’aa, maxxansaaf wayya, keessumaa naannoo magariisa-saayinii keessatti
- Agarsiisa P3: . Diimaa fi magariisa fooyya’aa, meeshaalee Apple fayyadaman
- ProPhoto RGB: Gamut garmalee bal’aa, gadi fageenya 16-bit barbaada, suuraa ka’uuf mijataa dha
- Rec.2020: 1.1. Ultra-wide gamut viidiyoo 4K/8K, istaandaardii gara fuula duraa irratti xiyyeeffate
Amaloota Iddoo Halluu
- CMYK: 1.1. Hir’isuu, maxxansaa irratti kan xiyyeeffate, RGB caalaa gamut xiqqaa
- Laab: 1.1. Meeshaa irraa walaba, hubannoo walfakkaata, gamut isa guddaa
- HSL/HSV: 1.1. Filannoo halluu hubannoodhaan, hubannoodhaan walfakkaata miti
- YCbCr: 1.1. Ifa halluu irraa adda baasa, dhiibbaadhaaf kan mijate
- XYZ: 1.1. Iddoo wabii saayinsii halluu, kallattiin fakkiiwwaniif hin fayyadamne
Yaada Dhimma Fayyadamaa
- Qabiyyee Weebii fi Dijiitaalaa: sRGB ykn Agarsiisa P3 (sRGB fallback wajjin) .
- Suuraa Ogummaa: Adobe RGB ykn ProPhoto RGB 16-bit keessatti
- Omisha Maxxansaa: Adobe RGB iddoo hojiif, CMYK piroofaayilii oomishaaf
- Oomisha Viidiyoo: HD’f Rec.709, UHD/HDR’f Rec.2020
- Aartii fi Dizaayinii Dijiitaalaa: Adobe RGB ykn Agarsiisa P3
- Sirreeffama Halluu: Laab sirreeffama meeshaa irraa walaba ta’eef
- Dizaayinii UI/UX: HSL/HSV filannoo halluu hubannoo qabuuf
- Dhiibbaa Viidiyoo: YCbCr saamuda xiqqaa kiroomaa sirrii ta’een
Bulchiinsa Iddoo Halluu Qabatamaa
Sirna Bulchiinsa Halluu
Sirnoonni bulchiinsa halluu (CMS) piroofaayilii meeshaalee fi jijjiirama iddoo halluu fayyadamuun meeshaalee adda addaa irratti walhormaata halluu walfakkaatu mirkaneessa. Adeemsa hojii ogummaa suuraa, dizaayinii fi maxxansaa keessatti barbaachisoodha.
Bu’uurri bulchiinsa halluu ammayyaa sirna piroofaayilii ICC (International Color Consortium) dha. Profaayiloonni kun amala halluu meeshaalee murtaa’oo ykn iddoowwan halluu ibsu, kunis hiikkaa sirrii isaan gidduutti akka ta’u hayyama. Bulchiinsa halluu sirrii malee, gatiiwwan RGB walfakkaatan meeshaalee adda addaa irratti garaagarummaa guddaa fakkaachuu danda’u.
- Profaayilii ICC kanneen amala halluu meeshaa amala godhatan irratti hundaa’a
- Profaayilii meeshaa irraa walaba ta’e (akka Lab) akka iddoo waljijjiirraa fayyadama
- Iddoowwan galma adda addaatiif kaartaa gamut ni qabata
- Galmoota jijjiirraa adda addaatiif akeeka agarsiisaa ni kenna
- Jijjiirama walqabsiisa meeshaa fi tarkaanfii hedduu ni deeggara
Safartuu Agarsiisaa
Safartuu hordoffii bu’uura bulchiinsa halluu ti, agarsiisni kee halluuwwan sirritti akka bakka bu’u mirkaneessuu. Hordoffii safarame malee, tattaaffiin bulchiinsa halluu biroo hundi ni miidhamuu danda’a.
Safartuun qindaa’inoota hordoffii kee sirreessuu fi piroofaayilii ICC kan amala halluu istaandaardii irraa maquu kamiyyuu sirreessuu of keessaa qaba. Adeemsi kun akkaataa idileetti bu’aa sirrii ta’eef kolooriimeetira haardwaarii ykn ispeektiroofootoomeetira barbaada, haa ta’u malee safartuun sooftiweerii bu’uuraa tasumaa tokkollee hin jirre caalaa gaarii dha.
- Meeshaaleen safartuu haardwaarii bu’aa sirrii ta’e ni kennu
- Qabxii adii, gamaa fi deebii halluu sirreessa
- Profaayilii ICC kan sirnoonni bulchiinsa halluu fayyadaman uuma
- Agarsiisni yeroon waan jijjiiramuuf yeroo hunda raawwatamuu qaba
- Agarsiistonni ogummaa yeroo baayyee amala safartuu haardwaaraa qabu
Iddoowwan Halluu Kaameeraa wajjin hojjechuu
Kaameeraawwan dijiitaalaa fakkiiwwan iddoo halluu mataa isaanii keessatti qabatu, isaanis sana booda gara iddoowwan istaandaardii kan akka sRGB ykn Adobe RGBtti jijjiiramu. Adeemsa kana hubachuun adeemsa hojii suuraa sirrii ta’eef murteessaadha.
Kaameeraan kamiyyuu sensara addaa kan amala deebii halluu mataa isaa qabu qaba. Oomishtoonni kaameraa daataa sensaraa raw gara iddoo halluu sadarkaa isaa eeggateetti adeemsisuuf algoritmota abbaa qabeenyummaa qaban hojjetu. Yeroo bifa RAW tiin waraabdu, adeemsa jijjiirraa kana irratti to’annoo guddaa qabda, kunis bulchiinsa halluu sirrii ta’e ni hayyama.
- Faayiloonni RAW deetaa halluu hunda kan sensaraan qabame of keessaa qabu
- Faayiloonni JPEG gara sRGB ykn Adobe RGB kaameraa keessaatti jijjiiramu
- Profaayiloonni kaameraa deebii halluu kaameraa adda ta’e amala gochuu danda’u
- Iddoowwan hojii bal’aa ta’an daataa kaameraa baay’ee eegu
- DNG Color Profiles (DCP) deetaa halluu kaameraa sirrii ta’e kenna
Yaadannoowwan Halluu Web-Safe
Weeb biraawzaroota ammayyaa bulchiinsa halluu kan deeggaran yoo ta’u, agarsiistonniifi meeshaaleen hedduun garuu hin deeggaran. Qabiyyee weeb meeshaalee hunda irratti walfakkaata fakkaatu uumuun daangaawwan kana hubachuu gaafata.
Waltajjiin weeb gara bulchiinsa halluu fooyya’aa ta’etti ce’aa jira, Moojuliin Halluu CSS Sadarkaan 4 deeggarsa ibsa iddoo halluu dabalaa jira. Haa ta’u malee, walsimsiisaa guddaadhaaf, ammallee daangaa sRGB ilaaluu fi qabiyyee bal’aadhaaf kufaatii sirrii ta’e kennuu barbaachisaa dha.
- sRGB walsimsiisa waliigalaadhaaf filannoo nageenya qabu ta’ee hafa
- Fakkiiwwan keessatti piroofaayilii halluu biraawzaroota isa deeggaraniif ukkaamsi
- Moojuliin Halluu CSS Sadarkaan 4 ibsa iddoo halluu dabalata
- Agarsiisa bal’aadhaaf fooyya’iinsi tarkaanfataa ni danda’ama
- Agarsiisa bal’aa adda baasuuf gaaffiiwwan @media fayyadamuu yaadaa
Adeemsa Hojii Omisha Maxxansaa
Adeemsi hojii maxxansaa ogummaa qabachuu irraa kaasee hanga firii dhumaatti of eeggannoodhaan bulchiinsa iddoo halluu barbaadu. Cehumsi RGB irraa gara CMYK tarkaanfii murteessaa sirritti qabamuu qabuudha.
Maxxansi daldalaa haalawwan maxxansaa addaa irratti hundaa’uun iddoowwan halluu CMYK istaandaardii ta’an fayyadama. Istaandardii kunniin dhiyeessitoota maxxansaa fi maxxansaa adda addaa keessatti bu’aa walfakkaatu mirkaneessa. Dizaayinaroonni iddoo halluu CMYK kam akka maxxansaan isaanii fayyadamu hubachuu fi beekumsa sana adeemsa hojii isaanii keessatti hammachuu qabu.
- Soft proofing oomisha maxxanfame iskiriinii irratti fakkeessa
- Piroofaayiloonni maxxansaa amala meeshaa addaa fi walnyaatinsa waraqaa agarsiisu
- Yaadni agarsiisaa mala kaartaa gamut murteessa
- Beenyaan qabxii gurraacha bal’ina gaaddidduu eega
- Maxxansiin mirkaneessuu oomisha dhumaa dura sirrii ta’uu halluu mirkaneessa
Sadarkaa Halluu Viidiyoo
Oomishni viidiyoo ilaalcha iddoo halluu walxaxaa kan of keessaa qabu yoo ta’u, keessumaa HDR fi bifa bal’aa baay’achuu isaatiin. Ujummoo guutuu qabachuu irraa kaasee hanga geejjibsiifamu hubachuun barbaachisaa dha.
Omishni viidiyoo ammayyaa yeroo baayyee Sirna Enkoodii Halluu Akkaadaamii (ACES) akka bu’uura bulchiinsa halluu sadarkaa isaa eeggateetti fayyadama. ACES kaameeraa fayyadame osoo hin ilaalin suuraa hundaaf bakka hojii waliinii kan kennu yoo ta’u, adeemsa dhukaasa maddoota adda addaa irraa walsimsiisuu salphisuu fi qabiyyee bifa geejjibaa hedduudhaaf qopheessuudha.
- Akkaataan galmee kaameraa irraa fageenya daayinamikii guddaa eegu
- Iddoowwan hojii akka ACES bulchiinsa halluu sadarkaa isaa eeggate ni kennu
- Istaandardiin HDR dalagaalee dabarsuu PQ fi HLG of keessatti qabata
- Akkaataan geejjibaa gosoota iddoo halluu hedduu barbaadu danda’a
- LUTn (Gabateewwan Ol-Ilaaluu) jijjiirama halluu istaandaardii gochuuf gargaaru
Waa’ee Iddoo Halluu Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebi’anii Gaafataman
Garaagarummaan moodeela halluu fi iddoo halluu gidduu jiru maali?
Moodeelli halluu gatiiwwan lakkoofsaa fayyadamuun halluuwwan bakka bu’uuf (akka RGB yookiin CMYK) bu’uura ti’oorii yoo ta’u, iddoon halluu ammoo hojiirra oolmaa addaa moodeela halluu qajoojiiwwan ibsaman qabaniiti. Fakkeenyaaf, RGB moodeela halluu yoo ta’u, sRGB fi Adobe RGB ammoo iddoowwan halluu addaa moodeela RGB irratti hundaa’anii yoo ta’an, tokkoon tokkoon isaanii gamuts fi amala adda addaa qabu. Moodeela halluu akka sirna waliigalaa (akka bakkeewwan latituudii/longituudii fayyadamuun ibsuu) fi iddoo halluu akka kaartaa addaa sirna sanaatti yaadi (akka kaartaa bal’aa naannoo murtaa’aa qindoomina sirrii qabu).
Maaliif oomishni koo maxxanfame waan ani iskiriinii irratti arge irraa adda fakkaata?
Garaagarummaa kana kan fidan wantootni hedduun: hordoftoonni halluu RGB (dabalataa) yoo fayyadaman maxxantoonni halluu CMYK (hir’isuu) fayyadamu; agarsiistonni akkaataa idileetti oomisha maxxanfame caalaa gamut bal’aa qabu; iskiriiniiwwan ifa kan baasu yoo ta’u, maxxantoonni immoo ifa kan calaqqisiisan yoo ta’u; akkasumas bulchiinsa halluu sirrii malee, iddoowwan halluu adda addaa kana gidduutti hiikni hin jiru. Dabalataanis, gosti waraqaa akkaataa halluuwwan maxxansaa keessatti mul’atan irratti dhiibbaa guddaa kan qabu yoo ta’u, waraqaawwan hin dibamne akkaataa idileetti waraqaawwan calaqqisan caalaa halluuwwan guutuu xiqqaa ta’an ni oomishu. Hordoffii kee safaruu fi walnyaatinsa maxxansaa fi waraqaa addaa keetiif piroofaayilii ICC fayyadamuun garaagarummaa kana haalaan hir’isuu danda’a, garaagarummaan tokko tokko yeroo hunda garaagarummaa fiizikaalaa bu’uuraa agarsiisa ifa baasu fi maxxantoota ifa calaqqisu gidduu jiruun kan hafu ta’us.
Suuraa kaasuuf sRGB, Adobe RGB, ykn ProPhoto RGB fayyadamuu qabaa?
Adeemsa hojii fi fedhii oomishaa kee irratti hundaa’a. sRGB fakkiiwwan weebsaayitiidhaaf ykn ilaalcha waliigalaa iskiriinii irratti mul’ataniif gaarii dha. Adobe RGB hojii maxxansaatif baayyee gaarii dha, gamut bal’aa dandeettii maxxansaa wajjin caalaatti walsimu dhiyeessa. ProPhoto RGB adeemsa hojii ogummaa bakka eegumsi odeeffannoo halluu ol’aanaa murteessaa ta’eef mijataa dha, keessumaa yeroo faayiloota RAW haalata 16-bit keessatti hojjettu. Suuraa kaastoonni baay’een mala walmakaa fayyadamu: ProPhoto RGB ykn Adobe RGB keessatti gulaaluu, sana booda gara sRGB jijjiiruun weeb qooduuf. Yoo bifa JPEGn kaameraa keessaa waraabaa jirta ta’e, Adobe RGB akka waliigalaatti yoo kaameraan kee deeggare sRGB caalaa filannoo fooyya’aa dha, sababiin isaas odeeffannoo halluu dabalataa booda gulaaluuf waan eeguuf. Haa ta’u malee, yoo RAW waraabde (qulqullina guddaadhaaf kan gorfamu), qindaa’inni iddoo halluu kaameraa durtii JPEG qofa irratti dhiibbaa qaba malee deetaa RAW dhugaa irratti dhiibbaa hin geessisu.
Yeroo halluuwwan gamut iddoo halluu tokkootiin ala ta’an maaltu ta’a?
Yeroo iddoowwan halluu gidduutti jijjiirru, halluuwwan gamut iddoo galmaatiin ala kufan adeemsa kaartaa gamut jedhamu fayyadamuun irra deebi’anii kaartaa ta’uu qabu. Kunis akeeka agarsiisuudhaan to’atama: Agarsiisni hubannoo hariiroo mul’ataa halluuwwan gidduu jiru guutummaa gaamu dhiphisuudhaan eega; Relative Colorimetric halluuwwan gamuts lamaan keessa jiran eega fi halluuwwan gamut ala ta’an gara halluu deebi’ee hojjetamuu danda’u isa dhiyootti kilippii godha; Absolute Colorimetric wal fakkaata garuu waraqaa adiidhaafis ni sirreessa; fi Saturation sirrii ta’uu caalaa halluuwwan socho’an eeguuf dursa kenna. Filannoon akeeka agarsiisu qabiyyee fi dursa kennuu kee irratti hundaa’a. Suuraadhaaf, Perceptual yeroo baayyee bu’aa uumamaa fakkaatu argamsiisa. Giraafiksii halluuwwan maqaa addaa qabaniif, Relative Colorimetric yeroo baayyee bakka danda’ametti halluuwwan sirrii ta’an eeguuf caalaatti hojjeta. Sirnoonni bulchiinsa halluu ammayyaa halluuwwan kamtu jijjiirraa dura akka gamut ala ta’e sitti agarsiisuu danda’a, kunis halluuwwan murteessoo ta’aniif sirreeffama akka gootu si dandeessisa.
Bulchiinsa halluudhaaf safartuu hordoffii hangam barbaachisaa dha?
Safartuu hordoffii bu’uura sirna bulchiinsa halluu kamiyyuu ti. Agarsiisa safarame malee, murtoo gulaaluu odeeffannoo halluu sirrii hin taane irratti hundaa’uun murteessaa jirta. Safartuun qabxii adii (yeroo baay’ee D65/6500K), gamaa (yeroo baay’ee 2.2), fi ifa (yeroo baay’ee 80-120 cd/m2) saaguun hordoffii kee gara haala beekamaa, istaandaardii sirreessa, akkasumas piroofaayilii ICC kan aplikeeshiniiwwan halluudhaan bulfaman halluuwwan sirritti agarsiisuuf itti fayyadaman uuma. Hojii ogummaaf meeshaan safartuu haardwaarii barbaachisaa waan ta’eef irra deebiin safaruun ji’a ji’aan raawwatamuu qaba. Safartuuwwan halluu sadarkaa fayyadamaa ta’anillee agarsiisa hin safaramneen wal bira qabamee yoo ilaalamu sirrii ta’uu halluu haala ajaa’ibaatiin fooyyessuu danda’u. Safartuu bira darbee, naannoon hojii keetiis dhimma qaba-dallaawwan halluu diimaa giddu galeessa hin taane, ibsaan to’atame, fi ifa kallattiin iskiriinii irratti mul’atu irraa fagaachuun hundi isaanii hubannoo halluu sirrii ta’eef gumaachu. Hojii halluu murteessaa ta’eef, monitorii sadarkaa ogummaa qabu kan uwwisa gamut bal’aa, dandeettii safartuu haardwaarii, fi hood ifa naannoo ugguruu qabu irratti invast gochuu yaadaa.
Dizaayinii fi misooma weebsaayitiidhaaf iddoo halluu akkamii fayyadamuu qaba?
sRGB meeshaalee fi biraawzaroota adda addaa irratti muuxannoo walfakkaataa ta’e waan mirkaneessuuf qabiyyee weebiitiif istaandaardii ta’ee hafa. Browser ammayyaa bulchiinsa halluu fi gamuts bal’aa kan deeggaran yoo ta’u, meeshaaleen fi browser hedduun ammallee hin deeggaran. Pirojektoota gara fuulduraa ilaalaniif, meeshaalee isaan deeggaraniif qabeenya bal’aa (amaloota Moojulii Halluu CSS Sadarkaa 4 ykn fakkiiwwan mallattoo itti godhaman fayyadamuun) osoo kennituu sRGB akka bu’uuraatti fayyadamuun fooyya’iinsa tarkaanfataa hojiirra oolchuu dandeessa. Moojuliin Halluu CSS Sadarkaa 4ffaan deeggarsa agarsiisa-p3, piroofooto-rgb, fi iddoowwan halluu biroo karaa faankishiniiwwan akka halluu(agarsiisa-p3 1 0.5 0) kan seensisu yoo ta’u, dizaayinaroonni weeb agarsiisa bal’aa-gamut irratti akka xiyyeeffatan kan hayyamu yoo ta’u, walsimsiisaa osoo hin aarsaa godhin. Walsimsiisaa guddaa biraawzaroota durii wajjin, qabeenya hunda sRGB version eegi fi qabiyyee bal’aa meeshaalee walsimsiisan qofa tajaajiluuf amala adda baasuu fayyadami. Yeroo hunda dizaayinoota kee meeshaalee fi biraawzaroota hedduu irratti qoradhuu fayyadamtoota hundaaf bifa fudhatama qabu mirkaneessuu.
Iddoowwan halluu dhiibbaa fakkii fi guddina faayilii irratti dhiibbaa akkamii qaba?
Iddoowwan halluu dhiibbaa fakkii fi guddina faayilii irratti dhiibbaa guddaa qaba. RGB irraa gara YCbCr (JPEG compression keessatti) jijjiiruun chroma subsampling kan hayyamu yoo ta’u, kunis odeeffannoo halluu odeeffannoo ifa caalaa qulqullina gadi aanaa irratti kuusuudhaan guddina faayilii hir’isa, miira ija namaa bal’ina ifa irratti qabu fayyadama. Iddoowwan bal’aa kan akka ProPhoto RGB baandii akka hin uumamneef gadi fageenya bittii ol’aanaa (16-bit vs. 8-bit) barbaadu, kunis faayilii gurguddoo ta’a. Yeroo bifa akka PNG kanneen saamuda xiqqaa kiroomaa hin fayyadamne keessatti qusattu, iddoon halluu mataan isaa guddina faayilii irratti dhiibbaa guddaa hin qabu, garuu gad fageenyi bittii ol’aanaa ta’e ni qabaata. Faayiloonni JPEG Adobe RGB ykn ProPhoto RGB keessatti kuufaman uumamaan kuusaa baay’ee gosoota sRGB caalaa qindaa’ina qulqullina walfakkaataa irratti hin fayyadaman, garuu sirritti agarsiifamuuf piroofaayilii halluu ukkaamfame of keessaa qabaachuu qabu, hamma faayilii irratti xiqqoo dabaluu. Gahumsa dhiibbaa guddaa bifa kenniinsa keessatti, gara sRGB ykn YCbCr 8-bit tti jijjiiruun saamuda xiqqaa sirrii ta’een akkaataa idileetti madaallii hundarra gaarii guddina faayilii fi qulqullina mul’atu kenna.
Hariiroon iddoowwan halluu fi gad fageenya bittii gidduu jiru maali?
Gad fageenyi bittii fi iddoon halluu yaad-rimeewwan walitti hidhamanii fi qulqullina fakkii irratti dhiibbaa geessisani dha. Gad fageenyi bittii lakkoofsa bittii tokkoon tokkoo chaanaalii halluu bakka bu’uuf fayyadaman agarsiisa, gatiiwwan halluu adda addaa meeqa bakka bu’uu akka danda’an murteessa. Iddoon halluu hanga halluuwwanii (gamut) kan ibsu yoo ta’u, gad fageenyi bittii hangam akka xiqqaate hangam akka qoodamu murteessa. Iddoowwan halluu gamut bal’aa kan akka ProPhoto RGB akkaataa idileetti baandii fi poostarii akka hin taaneef gadi fageenya bittii ol’aanaa barbaadu. Sababni isaas lakkoofsi gatiiwwan adda addaa walfakkaataan hanga halluu guddaa irratti diriiruu qaba, halluuwwan walitti aananii gidduutti “tarkaanfii” guddaa uumuuf. Fakkeenyaaf, koodii 8-bit chaanaalii tokkoof sadarkaa 256 kenna, kunis akka waliigalaatti sRGB’f gahaadha garuu ProPhoto RGB’f gahaa miti. Kanaafidha adeemsi hojii ogummaa yeroo baayyee yeroo iddoowwan bal’aa keessatti hojjetan chaanaalii tokkoof 16-bit (sadarkaa 65,536) kan fayyadaman. Haaluma walfakkaatuun qabiyyeen HDR hamma ifa isaa dheerate haala salphaan bakka bu’uuf gadi fageenya bittii ol’aanaa (10-bit ykn 12-bit) barbaada. Walnyaatinsi iddoo halluu fi gad fageenya bittii waliin lakkoofsa waliigalaa halluuwwan adda addaa fakkii keessatti bakka bu’uu danda’an murteessa.
Pirojektoota Keessan Keessatti Bulchiinsa Halluu Master
Ogeessi suuraa, dizaayinara ykn misoomsaa yoo taate, hojii qulqullina ogummaa qabu oomishuuf iddoowwan halluu hubachuun barbaachisaa dha. Halluuwwan kee miidiyaa hunda irratti walfakkaata akka fakkaatu mirkaneessuuf yaad-rimeewwan kana hojiirra oolchi.